تعجب ميكردند چگونه مىشود خاك بر گردد انسان شود مگر آدم يك خاك و طينى بيش نبود چگونه آدم شد و همچنين حواء و مگر بسيارى از اين حيوانات از خاك توليد نمىشوند ، مگر اولاد آدم يك نطفه بيشتر بوده علقه شده ، سپس مضغه سپس لحم و استخوان سپس انسان شده مگر اين گياهها يك دانه و يك هسته بيشتر بوده يك شجرهء عظيمه شده ، مگر آب بواسطه حرارت جزء هوى نشده مگر بخار ابر و باران نشده ؟ آنكه قدرت بر اين امور دارد قدرت دارد بر اينكه خاك و استخوان پوسيده رميم را هم انسان كند كه تعجب ميكنيد و مىگوييد :
أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً ذلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ
[ سوره ق ( 50 ) : آيه 4 ]
قَدْ عَلِمْنا ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَ عِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ ( 4 )
محققا ما ميدانيم چه اندازه زمين كم مىكند از اينها و نزد ما است كتاب محفوظ .
قَدْ عَلِمْنا ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ
چه اندازه روى زمين بودند و نيست شدند زمين گوشت و پوست آنها را خورد و درهم شكست :
إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ
زمر آيه 31 و 32 انسان اگر يك نظر سطحى به خود كند مىبيند كه در شبانه روز اين اغذيه و اشربه كه تناول مىكند قبل از تناول بچه صورتهايى هستند پس از تناول بچه صورتهايى تبديل ميشوند گوشت و پوست بلغم صفراء سوداء خون نطفه و غير اينها در مىآيند و مازادش كثافات دفع مىشود ، و بالجمله ماده معدوم نمىشود بلكه تغييرات در الوان و اشكال و صفات و صورت نوعيه است پس قول حكما محل ندارد كه بگويند :
اعادة المعدوم مما امتنعا * و بعضهم فيها الضرورة ادعى
مربوط بمسأله معاد نيست :
وَ عِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ
ممكن است مراد لوح محفوظ باشد كه آنچه واقع شده و مىشود در آن ثبت است . و ممكن است نامه عمل باشد كه آنچه انسان عمل مىكند در او نوشته شده .
[ سوره ق ( 50 ) : آيه 5 ]
بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَرِيجٍ ( 5 )
بلكه اين كفار حق را تكذيب كردند چون كه آمد آنها را پس آنها در كار