سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ
منافقين و كسانى كه فى قلوبهم مرض است :
إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلى مَغانِمَ لِتَأْخُذُوها
غنائم خبير و يهود
ذَرُونا نَتَّبِعْكُمْ
ما هم جزو شما مؤمنين مجاهدين هستيم بايد سهم از غنائم داشته باشيم .
يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلامَ اللَّهِ
وعده الهى در حديبيه كه كسانى كه بيعت كردند غنائمى بدست ميآورند و اينها بيعت نكردند و تخلف كردند .
قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونا
هرگز شما متابعت ما را نميكنيد
كَذلِكُمْ قالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ
خداوند قبلا خبر داده از حال شما .
فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنا
ميگويند كه اين منع شما ما را از غنائم از روى حسد است .
بَلْ كانُوا لا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا
دو نحو تفسير شده يكى آنكه : فقه و فهم شما بسيار كم است جزئى از احكام دين را ميفهميد ، ديگر آنكه : قليلى از شما ميفهمند كه معاندين باشند .
[ سوره الفتح ( 48 ) : آيه 16 ]
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً ( 16 )
بفرما به اينهايى كه تخلف كردند از اعراب زود باشد كه شما خوانده شويد براى جهاد با كفار كه صاحب بأس شديد هستند با آنها مقاتله كنيد يا اسلام بياورند پس اگر اطاعت كنيد خداوند از تقصيرات قبل شما ميگذرد و بشما اجر نيكى عطا مىكند و اگر باز مخالفت كرديد و تولى نموديد عذاب مىكند شما را عذاب اليم .
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ
همينهايى كه منافق و فى قلوبهم مرض بودند و قعود كردند و همراه حضرت نرفتند و معتذر شدند .
سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ
اختلاف كردند مفسرين كه اينها كيانند حرب هوازن است ، يا ثقيف يا حنين يا طائف يا تبوك ، و بعضى گفتند راجع ببعد رسول است حرب فارس و روم و صفين . اقول : ظاهر همان حرب زمان نبى است .
تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ
اين جمله هم دلالت دارد بر همان زمان نبى ( ص ) زيرا كفار مقاتله ميكردند با مسلمين و مثل فارس و روم مسلمين با آنها مقاتله ميكردند .