فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ
كه در انسان در وجه او نور ايمان و ظلمت كفر و نفاق حتى نور عيادت و ظلمت معاصى ظاهر است و كسانى كه اهل بصيرت هستند مشاهده ميكنند و فرداى قيامت هم در حق مؤمنين ميفرمايد :
يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ
. . . الايه حديد . آيه 12 . و در حق كفار ميفرمايد و كسانى كه تكذيب آيات كردند :
وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ
زمر ، آيه 61 .
وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ
علاوه بر معرفت از سيما كلمات و گفتار آنها هم نشان ميدهد باطن آنها را .
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ
هر چه مخفيانه عمل كنيد از خدا مستور نيست و او ميداند خوب و بد اعمال شما را .
[ سوره محمد ( 47 ) : آيه 31 ]
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ ( 31 )
و هر آينه امتحان مىكنيم شما را تا معلوم شود و بدانيم مجاهدين شما را و صبر كنندگان را و امتحان مىكنيم اسرار و بواطن شما را كه ظاهر مينمائيم .
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ
امر جهاد بزرگترين امتحان است چه جهاد اصغر باشد مجاهده با كفار و مشركين كه جانبازى است و چه اكبر باشد مجاهده با نفس .
حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ
خداوند ميدانست بر او مخفى نبود اينكه نسبت به خود ميدهد يعنى معلوم كنيم بر خود و بر سايرين ، و مجاهدين مثل امير - المؤمنين و عدهء معدودى كه ثبات قدم داشتند چه كشتند و چه كشته شدند در مقابل آنهايى كه فرار كردند يا اصلا تقاعد كردند از آمدن براى جهاد يا سستى كردند در امر جهاد اين دو دسته از هم امتياز پيدا كنند و جدا شوند .
وَ الصَّابِرِينَ
كه هر چه امر مشكلتر ميشد صبر آنها بيشتر مىشد ، و مكرر گفتهايم سه قسم صبر داريم : صبر بر بلايا و مصائب سيصد درجه . صبر بر عبادات ششصد درجه ، صبر بر ترك معاصى نهصد درجه . و در موضوع جهاد هر سه صبر موجود است اما بلا و مصيبت آزارى كه از كفار و مشركين مىرسيد حتى گفتند بامير المؤمنين نود زخم وارد شد ، و چه بسيار از مجاهدين كه بدرجه رفيعهء شهادت