آياتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ
كه بمرتبهء يقين رسيده باشند و يقين هم سه مرتبه دارد علم اليقين ، عين اليقين ، حق اليقين . از روى دليل و برهان يقين پيدا كند ، عين اليقين از روى حس و مشاهده يقين داشته باشد ، حق اليقين از روى و جدان و معرفت يقين پيدا كند علم اليقين .
[ سوره الجاثية ( 45 ) : آيه 5 ]
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ آياتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ( 5 )
و اختلاف شب و روز و آنچه نازل ميفرمايد خداوند متعال از عالم بالا پس زنده مىكند زمين را پس از مردن او و گردش بادها آياتى است براى قومى كه تعقل ميكنند .
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ
دو نحوه ميتوان تفسير كرد .
نحوهء اولى : اينكه شب و روز خلف يكديگر نه فقط روز تنها باشد يا شب تنها بلكه يكى پس از ديگرى و اين خود يك آيهء بزرگى است كه در اثر حركت وضعى زمين كه دور خود ميچرخد و هميشه آن نصف كه مقابل خورشيد است روز است و نصف ديگر كه بر خلاف است شب است ، اگر اين گردش نبود آن نصف كه مقابل خورشيد است هميشه روز بود و از حرارتش قابل سكونت نبود و استراحتى بر احدى نبود ، و آن نصف كه بر خلاف است هميشه شب بود و از برودتش قابل بقاء نبود و گياهى نميروييد و تحصيل امر معاش ميسر نبود لذا ميفرمايد :
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَداً إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِياءٍ أَ فَلا تَسْمَعُونَ * قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهارَ سَرْمَداً إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَ فَلا تُبْصِرُونَ * وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
قصص ، آيهء 71 تا 73 .
تنبيه : در دو آيهء قبلى تعبير بعليكم فرموده كه ليل بدون نهار و نهار بدون ليل بر ضرر شما است و در آيهء اخيره تعبير فرمود بلكم كه جعل شب و روز معا خلف يكديگر بنفع شما است .
نحوهء ثانيه : اينكه مراد از اختلاف در زيادتى و نقصان شب و روز است در