لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ
غرض و غايت اينكه اين جنّات نخيل و اعناب را قرار داديم و لو فوائد بسيارى دارد ولى غرض اصلى استفاده از ميوهء او است كه خداوند براى انسان قرار داده چنانچه مىفرمايد
خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
و اين استفاده خوراك شما علّت غايى خلقت اشجار است كه گفتند علّت غايى در تصور مقدّم است بر علّت مادى و صورى لكن در وجود مؤخّر است .
وَ ما عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ
كه از اين خرما و انگور چه اندازه استفاده از كشمش او شيرهء او ، سركهء او ، از برگ او ، از قامهء او ، از هستهء او ، حتّى اهل فساد از شراب او استفاده مىكنند و غير اينها از فوائد حتّى بر حيوانات آنها .
أَ فَلا يَشْكُرُونَ
آيا پس از اينهمه نعمت معذلك شكرگزار نيستند ؟ گفتند شكر نعمت شرايطى دارد : اولا اينكه بداند اين نعمت از جانب پروردگار است نه مثل طبيعى كه مستند به طبيعت مىداند و ثانيا اينكه بداند كه احدى قدرت ندارد بر اينكه باران بفرستد يا حبّهاى از زمين خارج كند تا نخله و اشجار بروياند و ثالثا به ازاء هر نعمتى عملى انجام دهد هم شكر قلبى ميخواهيم هم لسانى هم عملى و همين شكر گذارى باعث زيادتى نعمت مىشود و كفران باعث سلب نعمت
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
ابراهيم آيهء 7 با اينكه اين نعمت ها در جنب ساير نعم الهى بسيار كوچك و حقير است و نعم الهيّه بسيار است كه ميفرمايد :
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها
ابراهيم آيهء 37 از نعمت وجود و اعضاء بدن و نعمت عقل و ساير نعم الهيّه و اعظم از همهء آنها نعمت ايمان و معرفت به توحيد و عدل و نبوّت انبياء و ولايت و تصديق به قيامت و توفيق باعمال صالحه است
[ سوره يس ( 36 ) : آيه 36 ]
سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ ( 36 )
منزّه است پروردگارى كه خلق فرمود جفتهايى نر و ماده تمام آنها از آنچه روئيده مىشود از زمين و از نفوس خود آنها و از آنچه نميدانند و پى نميبرند .
سُبْحانَ الَّذِي
يكى از اذكار اربعه تسبيح است : تكبير ، تسبيح ، تحميد تهليل و بر همه آنها اطلاق تسبيح مىشود مىگويى تسبيحات اربعه ، تسبيح فاطمه