و اعاقب عليهما متعة الحج و متعة النساء و اين جمله شامل تمام مشركين مىشود كه توحيد را تكذيب كردند و تمام كفار مىشود كه انبياء را تكذيب كردند و تمام مخالفين كه اوصياء را تكذيب كردند و تمام مبدعين كه بدعت گذاردند و نسبت به خدا دادند و تمام منكرين كه پارهاى احكام الهى را رد كردند و منكر شدند و تمام مضلين كه ديگران را در ضلالت انداختند و تمام ضالين كه ضلالت را اختيار كردند .
وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ
با صورت سياه وارد ميشوند در مقابل مؤمنين كه با صورت نورانى وارد ميشوند كه ميفرمايد
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ وَ أَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
آل عمران آيهء 102 .
تنبيه : از كلمهء بعد ايمانهم استفاده مىشود كه مراد كسانى هستند كه در عهد رسول اللَّه ايمان آوردند و پس از رحلتش مرتد شدند كه فرمودند
« ارتد - الناس بعد رسول اللَّه الا خمس » .
أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْمُتَكَبِّرِينَ
معلوم مىشود كذب على اللَّه آنها از روى تكبر بوده و از اين جمله هم استفاده مىشود كسانى كه از روى تكبر كذب على - اللَّه گفتند كيان هستند بقرينهء بعد ايمانهم .
[ سوره الزمر ( 39 ) : آيه 61 ]
وَ يُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفازَتِهِمْ لا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 61 )
و نجات ميبخشد خداوند متعال كسانى را كه تقوى داشتند بمنجيات آنها هيچگونه سويى به آنها تماس نميگيرد و هيچگونه حزنى از براى آنها نيست .
وَ يُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا
نجات از كليهء مهالك كه موت اول راحت آنها است .
بِمَفازَتِهِمْ
مفازه از مادهء فاز و فوز بمعنى رستگاريست كه نجات است و مفازه بمعنى منجيات و اسباب نجات و پناهگاه است لذا مفازه جايگاهيست كه