(
وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ )
بخس شامل تمام مىشود حتى بعدد و زرع و متر و بمعنى كم كردن است .
(
وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ )
عثى بمعنى فسد است يعنى فساد نكنيد در زمين كه داخل در زمره مفسدين ميشويد همين كم فروشى مورث فساد در زمين مىشود زيرا احتياجاتش بسيار است مثلا اين يك نفر خباز يك جنس كه خبز ميفروشد دارد موقعى كه كم ميدهد خودش هم احتياج به صد جنس ديگر دارد : بقصاب ، بقال ، ميوه فروش ، آرد فروش ، بزاز و بسيار ديگر آنها هم به اين كم ميدهند يك نفع را در نظر گرفته صد ضرر به خود وارد كرده بعلاوه بركات هم برداشته مىشود و خسران و زيانش زياد ميگردد و فساد دنيا را پر مىكند .
تنبيه : اين نوع معاملات از اموريست كه عقل مستقل بقبح آن هست حتى نزد همان كس كه كم ميفروشد اگر بگويى كم فروشى خوب است يا بد ؟ بد ميداند و اگر بگويى كم فروختهاى بدش ميآيد و اگر ديگران به او كم دهند بد ميگويد چندان احتياج بتبليغ نيست لكن عيب در اينست كه « الناس يستسهلون الذم فى قضاء الوتر » لذا انبياء آمدند كه بگويند مجرد ذم نيست عقوبات دنيوى و اخروى بسيار دارد .
[ سوره الشعراء ( 26 ) : آيه 184 ]
وَ اتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ ( 184 )
و بترسيد و پرهيز كنيد از خداوندى كه شما را خلق فرمود و خلق الاولين را .
مراتب تقوى مكرر در اين تفسير بيان شده كه مرتبه اولى تقواى از عقايد فاسده از شرك و كفر و ضلالت است و آنچه ايمان را زائل مىكند كه مسلما تكذيب انبياء كفر است و خلاف ايمان است و تكذيب اوامر الهى هم موجب كفر است و اين غير از معصيت و مخالفت است .
يكى از بزرگان كه مناسب نيست نام او را بردن ميگفت من با سايرين فرق دارم من ميگويم حرام است ولى معصيت ميكنم و سايرين حلال ميدانند و ميكنند .
(
وَ اتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ )
خداوندى كه انسان را در احسن تقويم خلق فرمود
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
( تين آيه 4 ) از اعضاء و جوارح و قوى عقل و شعور به او عنايت فرموده و تمام وسائل تعيش را در دسترس او قرار داده :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ
- الى قوله -