مستضعفين را اغفال و منع مىكردند و سبب اضلال آنها شدند و فاعل بالتسبيب هستند مثل خلفاء جور و امثال يزيد و ابن زياد . و اما مستضعفين سلب اختيار از آنها نشده بود و خود به اختيار خود تبعيت اكابر كردند و اگر مىخواستند هدايت شوند براى آنها ممكن بود چنان چه بسيارى از آنها تشرف به اسلام پيدا كردند و ايمان آوردند و هدايت شدند و اينها فاعل بالمباشره هستند . چون گفتيم سه قسم فاعل داريم : بالتسبيب و بالمباشره و بالرضا ، و هر سه مسئول هستند ، لذا .
قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا
در جواب آنها كه گفته بودند :
« لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ »
كه اين كذب محض است زيرا بر فرض اگر مستكبرين هم نبودند اينها براى سياهى قلب و قساوت و عناد و عصبيت و تقليد آباء ايمان نمىآوردند چنانچه در آيهء قبل به كلمهء « لن » تعبير كردند كه هرگز ايمان نمىآوريم .
أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ
سلب اختيار از احدى نشده مثل مباحثهء اينها بحث با شيطان و اتباع شيطان است .
بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ
خداوند تمام وسائل هدايت را در دسترس بندگان قرار داده ، تكوينا عقل و شعور و ادراك و قوه و قدرت داده و تشريعا ارسال رسل با معجزات بينات و انزال كتب با بيانات شافيه و جعل احكام با ادله واضحه و حجت را بر همه تمام كرده و راه عذر بر همه بسته شده .
[ سوره سبإ ( 34 ) : آيه 33 ]
وَ قالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْداداً وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ وَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَ فِي أَعْناقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ ( 33 )
و گفتند كسانى كه مستضعف بودند به كسانى كه استكبار مىكردند بلكه مكر شب و روز شما زمانى كه امر مىگرايد ما را اينكه كافر به خدا و وحدانيت او شويم و قرار بدهيم از براى او شركائى كه مثل او باشند در الوهيت و پنهان مىكردند اين كفار پشيمانى خود را چون كه ديدند