فرداى قيامت از شما سؤال نمىكنند از آن چه ما معصيت كردهايم و از ما سؤال نمى شود از آن چه شما عمل مىكنيد .
هر كس مسئول عمل خود است حتى مىفرمايد :
فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ
( الرحمن آيهء 39 ) .
غايت الامر اعمال سه قسم است : بالمباشرة و بالتسبيب و بالرضا .
مباشرت آن عمل است كه از انسان صادر مىشود مثل قتلهء ابا عبد اللَّه ( ع ) .
و تسبيب آن كه سبب شده براى عمل چه بلا واسطه باشد مثل ابن مرجانه و يزيد و چه مع الواسطه باشد تا سقيفهء بنى ساعده .
و رضا مثل اهل شام كه جشن گرفتند و كسانى كه عاشورا را عيد گرفتند كه در زيارت عاشورا مى خوانى
« و هذا يوم تبركت به بنو اميه و ابن آكلة الاكباد »
و تا امروز .
و نيز افعال سه قسم است : قلبى : امور اعتقاديه و افعال قلبيه و نفسى : ملكات نفسانيه حسنه و سيئه ، جوارحى : افعال خارجيه عباديه و معصية .
و مسئله سؤال از ضروريات دين اسلام است و نصوص قرآنى است و منكر آن مسلما كافر و نجس و مرتد است و فائدهء آن براى اين كه بر خود مسئول معلوم گردد كه خداوند بدون استحقاق عذاب نمىفرمايد و بدون قابليت تفضل نمىفرمايد .
[ سوره سبإ ( 34 ) : آيه 26 ]
قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنا رَبُّنا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنا بِالْحَقِّ وَ هُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ ( 26 )
بگو جمع مىفرمايد پروردگار ما بين ماها پس حكم مىفرمايد بين ما به حق حكم مىكند و او است حكم كنندهء دانا بموازين حكم .
قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنا رَبُّنا
روز قيامت كه يكى از اسامى او يوم الجمع است كه مىفرمايد :
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذلِكَ يَوْمُ التَّغابُنِ
( تغابن آيهء 9 ) . و نيز مىفرمايد :
وَ تُنْذِرَ يَوْمَ ، الْجَمْعِ لا رَيْبَ فِيهِ
( شورى آيهء 7 ) . و نيز مىفرمايد :
فَكَيْفَ إِذا جَمَعْناهُمْ لِيَوْمٍ لا رَيْبَ فِيهِ