و نه سارق و قاطع طريق ، نه خستگى و حرارت شمس و نه برودت هوا .
فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا
ما طالب بيابانها و كوهها و درهها هستيم و مىخواهيم مشاهده اوضاع آنها را بكنيم .
وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ
در اعراض از انبياء و طغيان در معاصى و كفران نعم الهيه .
فَجَعَلْناهُمْ أَحادِيثَ
كه بعد از آنها ذكر حالات آنها را كنند و باصطلاح سر زبانها بيفتند .
وَ مَزَّقْناهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ
بعد از آن كه به سيل و امراض مبتلا شدند و متفرق در اطراف هر عدهاى يك گوشه گرفتار .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
صبار بسيار صبر كننده ، هر چه زحمت داشته باشد چه صبر در عبارت و چه صبر در ترك معاصى و چه صبر بر مصائب و بليات و شكور بسيار شكرگزار در ، تفضلات الهى از ارسال رسل و انزال كتب و هدايت و ارشاد و نعم دنيوى و اخروى .
و اما تفسير به باطن : اخبارى داريم در بحث حضرت صادق ( ع ) با حسن بصرى و حضرت باقر ( ع ) با قتاده فقيه اهل بصره و مكاتبهء حضرت بقية اللَّه و غير اينها كه تفسير كردند به ائمه اطهار و دوره ظهور حضرت بقية اللَّه و امنيت شيعه در آن دوره ، مراجعه كنيد به تفسير برهان .
[ سوره سبإ ( 34 ) : آيه 20 ]
وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلاَّ فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( 20 )
و هر آينه به تحقيق آن چه شيطان در حق آنها گمان كرده بود راست و عملى كرد پس متابعت او را كردند مگر فريقى از مؤمنين .
گفتهء شيطان اين بود كه گفت :
فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
و گفت :
لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ
.
وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ
بعضى گفتند : مرجع ضمير اهل سبأ هستند لكن ظاهر به قرينهء استثناء و به قرينهء كلام خود ابليس جميع افراد بشر هستند و گمان شيطان از روى يقين نبوده بلكه از روى ظن بود كه مىفرمايد :
إِبْلِيسُ ظَنَّهُ
از صدر اول خلقت بشر الى كنون ملاحظه كنيد ، اولا با خود آدم چه كرد ؟