كه شرحش شرم آور است ، در اثر همان لقمههاى حرام است ، بگذاريم و بگذريم .
ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ
نسل انسان يا نسل آدم كه
« خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ »
.
مِنْ سُلالَةٍ
سلاله ، خلاصه است .
مِنْ ماءٍ مَهِينٍ
كه نطفه باشد و مهين گفتند براى ضعف و حقارت و كوچكى است .
[ سوره السجده ( 32 ) : آيه 9 ]
ثُمَّ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْكُرُونَ ( 9 )
پس از انعقاد نطفه تسويه فرمود او را و دميد در او از روح خود و قرار داد براى ، شما شنيدن و بينايىها و قلوب و افئده ، بسيار كم است آن چه شكر مىكنيد .
ثُمَّ سَوَّاهُ
صورت بندى و اسكلت بدن را تمام فرمود از جميع اعضاء بدن از دست و پا و سر و گردن و چشم و گوش و دهان و رگ و پوست و قلب و جوارح و اجزاء داخله بدن تمام به محل خود كه مىفرمايد :
وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ
( مؤمن آيهء 64 ، تغابن آيهء 3 ) كه معناى تسويه است .
وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ
چند قسم روح داريم : روح حيوانى كه منشأ حس و حركت است كه پس از چهار ماه در رحم طفل حس و حركت پيدا مىكند و اين از بخار معده است كه خون را بجريان مىاندازد و به تمام اعضاء مىرساند و روح نباتى كه منشأ رشد مىشود و - تدريجا بزرگ مىشود و روح انسانى كه از عالم ارواح است و مجرد است ، و پيش از اجساد خلق شده كه فرمود :
« خلقت الارواح قبل الاجساد بالفى عام »
و فرمود :
« الارواح جنود مجندة فما تألف منها ائتلف و ما تناكر منها اختلف »
و اين روح خالى از جميع كمالات است لكن قابليت جميع كمالات را دارد كه عبارت از اخلاق حميده و صفات پسنديده است و در اين عالم بايد آنها را به مقام فعليت رسانيد و روح ايمانى كه خاص اهل ايمان است .
وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ
شنيدن و آلت آن اذن است .
وَ الْأَبْصارَ
كه ديدنىها است و آلت آن اعين است .
وَ الْأَفْئِدَةَ
كه عبارت از قلوب است و آلت آن درك است و تعقل كه مىفرمايد :