آيا نميبينيد اينكه خداوند مسخر فرموده براى شما آنچه در آسمانها است و آنچه در زمين است و اسباغ فرموده بر شما نعمتهاى خود را هم نعمتهاى ظاهره و هم باطنه و بعض الناس كسيست كه مجادله مىكند در مورد الهى بدون علم و بدون هدايت و بدون كتاب روشنى .
أَ لَمْ تَرَوْا
استفهام تقريريست يعنى البته مىبينيد .
أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
.
ابر و باد و مه و خورشيد و فلك در كارند * تا تو نانى به كف آرى و بغفلت نخورى
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار * شرط انصاف نباشد كه تو فرمان نبرى
اما ما فى السموات اين كرات جويه مثل خورشيد و ماه و ساير كواكب و ابر و باد و باران و هواى بالا تماما مسخر هستند براى شما كه انسان بتواند چهار صباحى در اين دنيا زندگانى كند و امر معيشتش منظم گردد بعلاوه ملائكه كه موكل ابر و باد و باران هستند و ملائكه حفظة و اما ما فى الارض از جمادات و نباتات ، از حبوب و فواكه و حيوانات بحرى و برى از طيور و انعام و از مياه و ساير افراد ديگر از ايشان چون انسان بهمنوع خود هم محتاج است لذا گفتند « الانسان مدنى بالطبع » .
وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ
اسباغ پى در پى دائما نعم الهيه ريزش دارد حتى نفس كشيدن كه گفت ( چون فرو ميرود ممد حيات است و چون بر ميگردد مفرح ذات پس در هر نفسى دو - نعمت موجود و بر هر نعمتى شكرى واجب : از دست و زبان كه برآيد ؟ كز عهده شكرش بدر آيد . و نعم الهى بسيار است
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها
( نحل آيه 18 ) .
« يا سابغ النعم و يا دافع النعم » .
ظاهِرَةً وَ باطِنَةً
اخبار و تفاسير در بيان نعم ظاهريه و باطنيه بسيار است و اختلاف زيادى دارد لكن هر كدام بيان مصاديق است و عموم آيه شامل جميع آنها مىشود : نعمت خلق