( 3 ) اعمال صالحه از واجبات مثل صلوة و صوم و زكات و خمس و حج و جهاد و امر بمعروف و نهى از منكر و تولى و تبرا كه مفاد (
فَأَمَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً )
است .
( 4 ) موافات كه بقاء بر ايمان و اعمال صالحه و تارك معاصى باشد تا آخر عمر كه اگر و لو يك ساعت قبل الموت كافر يا مشرك يا شاك در يكى از اعتقادات شد بى ايمان ميرود و كليه اعمال او حبط مىشود و لذا تعبير بعسى فرمود .
فَعَسى أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ
فلاح و رستگارى به اين است كه نه در حالت نزع و نه در قبر و نه در عالم برزخ و نه در صحراى محشر هيچگونه آسيبى نداشته باشد .
[ سوره القصص ( 28 ) : آيه 68 ]
وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ ما كانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ ( 68 )
و پروردگار تو خلق مىكند آنچه را كه بخواهد و اختيار مىكند آنكه را كه صلاح داند نيست از براى آنها اختيارى منزه است خداوند و بلندتر است از آنچه شرك ميآورند .
وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ
راجع بامور تكوينيه است كه ايجاد مخلوقات بيد قدرت او است و آنچه صلاح ميداند و حكمتش اقتضاء مىكند ايجاد مىكند احدى را نميرسد كه در امر خلقت نظرى دهد چون عالم به حكم و مصالح نيستند حتى ملائكه كه موقعى كه فرمود
وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ
( بقره 30 ) پس احدى را نميرسد كه بگويد چرا فلان را غنى كردى و فلان را فقير يا به او عزت دادى و به اين ذلت او را ولود قرار دادى او را عقيم او را پسر دادى او را دختر او را متنعم فرمودى او را مبتلى او را حسن و جمال دادى او را قبيح المنظر چرا باران آمد چرا نيامد چرا شيطان را خلق كردى چرا مهلت دادى و امثال اين چون و چراها در السنه بسيارى متداول است چون عالم به حكم و مصالح نيستند بايد تسليم صرف شد او ميداند هر چه حكمت اقتضاء كند و مصلحت داشته باشد ايجاد ميفرمايد :
وَ يَخْتارُ
راجع بتشريعيات است كى لياقت نبوت و رسالت و امامت دارد او را جعل