اى قوم من آيا وعده نداده بود شما را پروردگار شما وعده نيك آيا پس از اين وعده طول كشيده بود عهدى كه قرار داد يا آنكه اراده كرديد اينكه بشما متوجّه شود غضبى از پروردگار شما پس مخالفت كرديد وعده مرا كه داده بودم .
(
فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً
) باندازهء غضب كرد كه ميفرمايد : در سوره اعراف آيهء 149 (
وَ لَمَّا رَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ بِئْسَما خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَ عَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَ أَلْقَى الْأَلْواحَ وَ أَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَ كادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْداءَ وَ لا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
) كه شرحش گذشت و چه اندازه مشابه است با كلام منسوب بصديقهء طاهره كه به پدر بزرگوارش عرض كرد
( ابتاه هذا السامرى و عجله تبعا و مال الناس عن هارون ) .
(
قالَ يا قَوْمِ أَ لَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً
) بعضى گفتند : وعده حسن آوردن توراة بود ، و بعضى گفتند نجات از فرعونيان ، و بعضى گفتند سعادت دنيا و آخرت و مغفرت از ذنوب وعدههاى الهى تماما حسن است لكن بقرينهء جملهء بعد .
(
أَ فَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ
) همان احتمال اوّل اقرب است زيرا مدّت ده روز بيشتر طول نكشيده بود چون ابتداء فرموده بود سى شب خداوند وعده فرموده بروم در ميقات پس از انقضاء سى شب وحى رسيد ده شب اضافه كند و در اين ده شب چون بنى اسرائيل ديدند كه حضرتش نيامد سامرى فرصت را غنيمت شمرد و دستگاه عجل را فراهم كرد .
(
أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ
) گذشت كه غضب پروردگار عذاب او است نه آنكه حالت او تغيير كند ، چنانچه محبّت او هم تفضّلات او است تغيير در ساحت قدسش روا نيست و محل حوادث واقع نميشود .
(
فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي
) بعضى نظر به اينكه اين آيه را مربوط بآيهء قبل دانستند اين جمله را تفسير كردند بمخالفت بنى اسرائيل در رفتن به ميقات ، و لكن هيچگونه مناسبت ندارد زيرا غضب موسى براى اين نبوده ، بلكه براى قضيّهء سامرى بوده ،