گوساله و شجر كه مىپرستيدند تمام در محشر جمع مىشوند پس خداوند .
(
فَيَقُولُ
) خطاب به آلهه مىفرمايد ، بعض مفسّرين گفتند مراد ذوى العقول هستند مثل عيسى عليه السلام و ملائكه و جنّ زيرا غير آنها قابل خطاب نيستند لكن مراد تمام آلههء آنها است زيرا .
اولا اگر مراد خصوص ذوى العقول بود تعبير به « من » مىفرمود نه به « ما » .
و ثانيا مكرر گفتهايم و آيات قرآنى مشحون است و اخبار بسيار داريم كه تمام موجودات از جمادات و نباتات و حيوانات و جن و انس و ملك صاحب شعور و عقل و ادراك هستند و قابل خطاب هستند و تمام آنها سؤال مىشود كه .
(
أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ
) .
أ اضللتم بوده استفهام تقريريست .
(
أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ
) خود آنها گمراه شدهاند و شما را آلهه خود پنداشتهاند ، چنانچه در مورد حضرت عيسى عليه السلام هم همين سؤال شده .
(
وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ
) مائده آيهء 116 .
(
قالُوا
) آن آلهه گفتند :
(
سُبْحانَكَ
) پروردگارا تو منزهى از هر عيب و نقص و احتياج ، شريك ، نظير ، مثل ، مانند ، شبيه ، عديل ، ضدى ، ندى از براى تو نيست .
(
ما كانَ يَنْبَغِي لَنا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِياءَ
) تو ولى ما هستى همه به تو ايمان داريم و معرفت ، هم خدا شناسيم ، هم معرفت به رسل و انبياء و اوصياء و اولياء تو داريم ، تسبيح و تقديس و تمجيد و تهليل تو مىكنيم .
(
تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
) اسرى آيهء 46 .