كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ
) انبياء آيهء 31 .
زيرا ملائكه از نور خلق شدهاند و جن از آتش و حكماء گفتند اول چيزى را كه خلق فرمود ماء بود كه عرش اعظم هم بر ماء قرار گرفته (
وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
) هود آيهء 9 لكن مراد از اين جمله .
(
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ
) مراد نطفه است كه ماء نر در رحم ماده قرار مىگيرد حتى در طيور كه تخم قرار مىگيرد و در بسيارى از هوام مثل مورچه و مراد از دابه حيوان و انسان است كه روى زمين مشى مىكنند شامل جن و ملك نمىشود زيرا مشى آنها نزول و هبوط است حتى در قلب هم دخول و خروج دارند بوسوسه و الهام .
(
فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ
) تعبير به من براى اينست كه انسان هم داخل در دابه هست لذا جمع مذكر آورد فمنهم فرمود ، مشى بر بطن براى اينست كه دست و پا ندارد بايد خود را روى زمين بكشد يا در آب حركت كند مثل ماهى .
(
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ
) مثل انسان و طيور انسان دو دست دارد و ايستاده در حال قيام مشى مىكند و طيور به ازاء دست دو بال دارند كه پرواز مىكنند .
(
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى أَرْبَعٍ
) مثل اسب ، قاطر ، الاغ ، گوسفند ، شتر ، گاو ، حيوانات صحرايى مثل آهو و درندگان مثل ببر ، گربه و پلنگ و موش و امثال اينها و اما حيواناتى كه بيش از چهار پايان هستند بعضى گفتند دقت كرديم مشى آنها بر چهارپا است و بعضى گفتند مدخول در چهار پايان هستند غاية الامر زائد بر چهارپا دارند لكن از آيهء شريفه انحصار به اين سه طايفه استفاده نميشود مانعى ندارد اقسام ديگرى هم باشد چنانچه ميفرمايد :
(
يَخْلُقُ اللَّهُ ما يَشاءُ
) هر نحو كه مشيت او تعلق بگيرد قدرت دارد (
إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
) قدرتش محدود نيست غير متناهيست عين ذات است .