(
لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ
) اخبار بسيارى داريم راجع به منع زكات و خمس است و مكرر گفتهايم كه اخبار بيان مصداق مىكند منافات با عموم آيه ندارد ، كافر مىگويد برگردم ايمان آورم ، مشرك موحد شوم ، فاسق عادل گردم ، مسيء محسن شوم عاصى مطيع شوم . لذا جواب داده مىشود .
(
كَلَّا
) ديگر رجوع ندارى نفسهاى تو شماره داشت تمام شد ، روزى تو محدود بود به آخر رسيد با اين كه اگر بر فرض برگردى همانى كه هستى (
وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ
) انعام آيهء 28 .
(
إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها
) تقاضاى بىجا است زيرا انسان تا در دنيا هست قابل تغيير هست و پس از مردن هر چه دارد ملكه او مىشود و قابل تغيير نيست (
وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا
) .
اسراء آيهء 74 .
(
وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
) برزخ فاصله بين الشيئين است بين دنيا و آخرت و در اخبار تعبير به قبر كردند و توضيح كلام اين است كه انسان موقعى كه مرگ رسيد روح حيوانى او كه بخار است تمام مىشود ولى روح انسانى كه از عالم ارواح آمده علاقهء او از بدن گسسته مىشود و به قالب مثالى كه شبيه همين بدن است بدون ماده تعلق مىگيرد ، اگر مؤمن صالح باشد قبرش روضة من رياض الجنة ، و اگر فاسد باشد حفرة من حفر النيران . و از براى عالم برزخ بهشتى هست زمين وادى السلام و جهنمى هست برهوت و بسا بعضى مؤمنين كه آلوده به معاصى كبار شدهاند در عالم برزخ گرفتار مىشوند تا در قيامت بشفاعت خاندان عصمت و مغفرت پروردگار نجات پيدا كنند و در اين جا چند سؤال است .
اول - طبق ضرورت مذهب شيعه دورهء رجعة هست و اين آيهء منافى با اوست جواب - آيه نسبت به جميع افراد بيان نفرمود نسبت بآنها كه تقاضاى رجوع