(
قالُوا قَدْ مَسَّ آباءَنَا الضَّرَّاءُ وَ السَّرَّاءُ فَأَخَذْناهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ
) اعراف آيهء 93 .
(
وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ
) به عقوبات دنيوى بلكه به خود آيند و متنبه شوند .
(
فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ
) متواضع و منقاد نمىشوند در پيشگاه احديت .
(
وَ ما يَتَضَرَّعُونَ
) تضرع مبالغهء در سؤال است كه الحاح و التجاء و اصرار است يعنى در پيشگاه احديت تذلل و خضوع و خشوع ندارند و از او درخواست دفع عذاب نميكنند .
[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيه 77 ]
حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ إِذا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ( 77 )
تا آنكه زمانى كه باز كرديم بر آنها درى كه داراى عذاب شديد و سختى است در اين هنگام آنها در اين عذاب نااميد و مأيوس مىشوند ، در اخبار دارد عذاب شديد در دورهء رجعة است . و در بعضى اخبار به رجعت امير المؤمنين عليه السلام تفسير كردند و در كلمات مفسرين بعضى به عذاب قيامت و بعضى به قتل و جوع و قحطى گفتند ، و ما مكرر گفتهايم كه نوعا اخبار در تفسير آيات بيان مصداق مىفرمايد ، بناء على هذا مىگوئيم : عذاب شديد عذابى است كه ديگر نجات نداشته باشد و راه چاره بر آنها بسته شده باشد كه به كلى مأيوس شوند و باب توبه بر آنها بسته شود كه يكى از مصاديق آن حال احتضار است كه پرده برداشته مىشود ، و هر كس جاى خود را مشاهده مىكند يا بهشت يا جهنم و ملائكه را مىبيند يا ملائكه رحمت يا عذاب و ديگر باب توبه مسدود مىشود ، چنان چه مىفرمايد (
وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي