[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيه 43 ]
ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ ( 43 )
هيچ امتى مدت معين او بر رسيدن او سبقت نمىگيرد و تاخير هم نمىافتد موجودات سه قسم است .
يك قسمت نه اول دارد و نه آخر ، وجود حضرت بارى هميشه بوده و هميشه هست كه معانى قديم ، ابدى ، سرمدى ، ازلى است . ازلى به معناى هميشه بوده . ابدى هميشه هست ، سرمدى هميشه بوده و هميشه هست .
آنكه نمرده است و نميرد تويى * آنچه تغيير نپذيرد تويى
زير نشين علمت كائنات * ما به تو قائم چه تو قائم بذات
قسمت دوم . اول دارد كه نبود بود شد ولى آخر ندارد . عالم انوار و ارواح و مجردات و عالم آخرت بهشت و جهنم و جميع خصوصيات آنها .
قسمت سوّم عالم ماديات چه عالم بالا مثل كرات جويه شمس ، قمر ، كواكب آسمانها و چه عالم سفليات مثل جمادات ، نباتات . حيوانات ، جن و انس چنانچه مىفرمايد :
[ يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ ]
انبياء آيهء 104 .
[ يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ ]
[ إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ وَ إِذَا الْجِبالُ سُيِّرَتْ
الى آخر الآيات ] تكوير و غير اينها از آيات . و در انسان هم هر طايفه و قبيله و جامعه و ملت مدتى معين دارند چون به سر رسيد نابود مىشود حتى هر فردى مدتش معين است نه يك آن جلوتر مىافتد و نه يك آن عقب .
[ ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ ]
و مراد از امت جماعت است مثل طايفه و قبيله يا جمع دينى مثل امم انبياء تمام در لوح محفوظ ثبت است و خداوند تقدير فرموده و قابل تغيير نيست و گذشت كه گفتيم لوح مجو و اثبات هم در علم الهى محفوظ است .