(
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
) . ( اشكال ) خالقى غير از خداوند نداريم كه او احسن الخالقين باشد .
( جواب ) گذشت اولا معنى اين است كه خداوند خلق مىفرمايد به بهترين خلق كه موافق با حكمت و صلاح و به جا و نيكو است كه بر فرض اگر امر خلقت به غير او واگذار شده بود به اين خوبى نبود . بلكه فاسد بود نظير آيهء شريفه (
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
) انبياء آيهء 22 . و ثانيا - در باب خلقت اشياء بسا مربوط بيك مقدماتى و معداتى و اسبابى است مثل اين كه به توسط باران و و كشت زارعين و آبيارى و مغارست آنها و تابش خورشيد و هواى مساعد و نحو اينها حاصل بدست مىآيد يا قبض ارواح و يا افاضهء علم يا نزول وحى به توسط ملائكه است و هكذا ، و اما ارتباط بروح ملكوتى يا جسم ناسوتى فقط باراده او است بدون مقدمات و اسباب و معدات و اين روح غير روح حيوانى است كه به توسط بخار افاضه مىشود .
[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيه 15 ]
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ ( 15 )
پس بعد از انقضاء مدت حيات و بلوغ اجل هر آينه ميت مىشويد موت بذهاب بخار است كه حيات حيوانى است و بدن از كار ميافتد و اين بخار از بين مى رود و قابل فيض نيست و روحى كه قابض الارواح قبض مىكند همان روح ملكوتى است روح انسانى و قبض او بقطع علاقهء او است از اين جسم و تعلق مىگيرد بقالب مثالى و بدن برزخى كه صورت بلا ماده است ، چنانچه در خواب ديده مىشود كه گفتند :
( النوم اخ الموت )
تا قيامت كه بدن بخار پيدا مىكند اين روح انسانى باز