و روح و بدن )
اما از عالم عقول عقل انسانى و مراد از عالم عقول نه بر مسلك افلاطون كه عقول عشره قائل شد عقول طوليّه و عقل عاشر را كه خداى عالم اجسام قرار داده ، و نه بر مسلك ارسطو كه عقول عرضيه قائل شد اينها تخيلات است كه اطلاق علّة بر خدا كردند و گفتند انفكاك علة از معلول محال است و عالم را قديم دانستند و سلب قدرت و اختيار از خداوند نمودند ، بلكه خدا خالق و فاعل باراده و اختيار است و عالم حادث و مسبوق بعدم بوده و معنى اراده علم بصلاح است همين كه مصلحت در ايجاد باشد ايجاد مىكند .
و از عالم نفوس و ارواح ارواح انسانى كه فرمود :
( خلقت الارواح قبل الاجساد بالفى عام )
نيز فرمود :
الارواح جنود مجندة فما تآلف منها ائتلف و ما تخالف منها اختلف )
و از عالم اجسام از عناصر اربعه آتش هوى آب و خاك كه مىفرمايد :
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ
سلاله خالص شىء را گويند كه كدورات و كثافات و فضولات آن را خارج كنند و تعبير بطين براى اين است كه خاك و آب مخلوط يك ديگر كنند تعبير به گل مىكنند و در اخبار اجزاء بدن انسان را تشبيه بجميع عوالم جسمانى كردهاند از آسمان و شمس و قمر و كواكب و دريا و هوى و نار و نباتات و حيوانات و جبال و غيرها . سپس خداوند تطوّرات خلقت انسان را و قدرت نمايى خود را بيان مىفرمايد :
[ سوره المؤمنون ( 23 ) : آيه 13 ]
ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ( 13 )
پس از آن كه انسان را از سلالهء طين قرار داديم . آن سلالهء طين را قرار داديم و جعل فرموديم نطفه و آن نطفه را قرار داديم در يك مكان محفوظ خداوند آن خالص طين را در زير خاك با اين كه يك جمادى بيش نبود مبدل فرمود به