به نذرهاى خود و بايد طواف بكنند به دور خانهء عتيق .
(
ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ
) : بسيارى از مفسّرين گفتند : مراد حلق رأس و قصّ شارب و ظفر و حلق عانه و امثال آن كه بر محرم حرام بود ديگر حلال مىشود مگر سه تا از محرّمات احرام كه باقى است . بعضى گفتند : رفع كثافات بدنيّه است به غسل در روز عيد . بعضى گفتند : رمى جمرات است در ايّام تشريق و لكن مطلق است شامل جميع كثافات مىشود حتّى كثافات معنويّه به توبه و انابه و اداء حقوق النّاس و حقوق الهيّه و نحو اينها .
(
وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ
) : بعضى گفتند : نذر اضحيّه است زايد بر قربانى ، بعضى گفتند : مطلق نذرهايى كه كرده است . لكن ظاهر اين است كه مراد بقيهء اعمال حجّ است كه حاجى به مجرّد احرام متعهد شده كه اعمال حجّ را با تمام رساند از رمى جمرات ، بيتوتهء در منى در ليالى و ايّام تشريق ، و آمدن بمكّه براى طواف زيارت و نماز طواف ، و سعى صفا و مروه .
(
وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ
) : نوع مفسّرين همان طواف حجّ كه طواف زيارتش گويند مىگويند : لكن اخبار اهل بيت بلكه ظاهر خود آيه مراد طواف نساء است . زيرا طواف حجّ داخل در
« وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ »
بود .
و چون عامّه طواف نساء ندارند و حجّ تمتّع را منكراند حمل بر طواف حجّ كردند ، و اين از بدع ثانى است كه گفت : متعتان كانتا فى عهد رسول اللَّه محلّلتان و انا احرّمهما و اعاقب عليهما متعة النّساء و متعة الحجّ » .
و ممكن است بگوئيم بر اين كه حرام زاده دشمن على امير المؤمنين است نظر به اين بود كه متعهء نساء برداشت كه كسانى كه متمكّن از ازدواج نيستند ناچار دفع شهوت خود را بزنا كنند و كسانى كه به حجّ مىروند زن بخانهء آنها حرام مىشود و اولاد آنها حرام زاده مىشوند . ( المعنى فى بطن الشّاعر ) لا يخفى لطفه .
و بيت را عتيق گفتند براى اين است كه :
« إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ