[ سوره الحج ( 22 ) : آيه 18 ]
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ ( 18 )
آيا نمىبينى خداوند تبارك و تعالى را كه سجده مىكنند او را هر كس كه در آسمانها و كسانى كه در زمين هستند و خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و درخت و دوابّ جنبندهها و بسيارى از انسان و كثيرى ثابت و حقّ شده بر او عذاب .
اين آيهء شريفه يكى از آياتى است كه دلالت صريح دارد بر اينكه تمام موجودات عالم حتّى حيوانات و جمادات و نباتات عقل و شعور دارند و عبادت پروردگار خود مىكنند و در پيشگاه احديّت سجده مىكنند چنانچه مىفرمايد :
« تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ »
اسرى آيهء 46 .
و آيات ديگر ، و كسانى كه اين آيات را حمل بر سجده تكوينى كردند كه وجود اينها دليل بر وجود صانع و خالق آنها است خلاف نصّ آيات است . زيرا كثيرى از ناس كه حقّ است بر او عذاب سجده تكوينى را دارند به اين معنى و تسبيح تكوينى آنها تفقه مىشود ، و اين سجده و تسبيح تشريعى است كه عبادت پروردگار مىكنند و عقل و شعور دارند ، و قضيّهء هدهد و مورچه در سورهء نمل و قضيهء خطاب به آسمانها و زمينها كه فرمود :
« فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ »
فصلّت آيهء 10 . و غير اينها تماما صريح در اين موضوع است و اخبار دالّه بر اين مطلب هم بسيار است مثل تسبيح سنگ ريزه و سوسمار ، و اخبار مشتمل بر ذكر حيوانات و غير اينها .
(
أَ لَمْ تَرَ
) : خطاب به حضرت رسول است لكن به تمام مكلفين كه البتّه مىبينند اگر معرفت داشته باشند ، و اين كه خطاب مخصوص آن حضرت شد چون او عالم