(
وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ
) : زمين مثل كورهء حدّادى ، شمس يك نى بالاى سر آنها ، آتش اطراف آنها را احاطه كرده ، ملائكهء عذاب دور آنها حلقه زدهاند ، سرائر آنها ظاهر شده با صورت سياه وارد شدهاند و غير اينها از احوال روز محشر .
[ سوره الحج ( 22 ) : آيه 3 ]
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ ( 3 )
و بعض ناس كسى است كه مجادله مىكند دربارهء خداوند بدون علم و مدركى و متابعت مىكند هر شيطان رانده شده را .
(
وَ مِنَ النَّاسِ
) : من تبعيضيه است كه اشاره ببعض كفّار است يعنى در ميانهء كفّار كسانى هستند .
(
مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ
) : مباحثه و معارضه است و كلمهء فى اللَّه دعاوى است كه بسيارى از كفّار داشتند ، شريك براى او قرار دادند ، ملائكه را دختران خدا گفتند ، عزير و عيسى را پسران خدا پنداشتند ، خدا را جسم دانستند ، و ساير مزخرفات كه در مذاهب باطله است حتّى كسانى كه در توحيد صفاتى و أفعالى مخالفت كردند .
(
بِغَيْرِ عِلْمٍ
) : از براى علم دو اطلاق است يكى مقابل جهل دانا و نادان ، و ديگر مقابل ظنّ و شكّ و وهم ، و جهل هم دو اطلاق دارد بسيط و مركّب . جهل مركّب آنكه : نداند و نداند كه نداند ، و بسيارى از اين طبقات جاهل مركّب هستند خيال مىكنند كه عالم هستند و نمىدانند كه جاهل هستند و بر مدّعاى خود دليلى ندارند فقط تقليد آباء ، و بالاخصّ در اين عصر حاضر بسيارى هستند كه أصل وجود خدا را منكرند و غير از محسوسات به هيچ أمير معتقد نيستند .
(
وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ
) : شياطين بسيار هستند شياطين جنّى و انسى و