(
كُلٌّ إِلَيْنا راجِعُونَ
) : تمام خوب و بد مؤمن و كافر و مخالف و معاند عادل و فاسق مطيع و عاصى بازگشت همه بسوى او است در محشر
« إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ »
بقره آيهء 151 و حكم مىفرمايد در حق هر فرد فرد از آنها .
[ سوره الأنبياء ( 21 ) : آيه 94 ]
فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ وَ إِنَّا لَهُ كاتِبُونَ ( 94 )
پس كسى كه عمل مىكند از اعمال صالحه و او مؤمن باشد پس از بين نميرود آنچه سعى كرده ، و محققا ما از براى او نويسندهايم .
(
فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ
) : مراد اين نيست كه تمام اعمال صالحه را بجا آورد زيرا ممكن نيست ، و نيز مراد اين نيست كه تمام اعمال او صالح باشد زيرا افعال مباحه بسيار است بلكه همين اندازه كه واجبات الهيه و پارهاى از مندوبات به مقدار همت و وسع او بجا آورد و از محرّمات اجتناب كند كه تعبير به من فرموده .
(
وَ هُوَ مُؤْمِنٌ
) : كه شرط صحّت كلّ عبادات ايمان است ، و محسّنات عقليّه مثل قضاء حوائج بندهگان و احسان به آنها و دستگيرى بيچارگان و امثال اينها هم اگر از غير مؤمن صادر شود لياقت مثوبت ندارد و فقط باعث تخفيف در عذاب مىشود .
و مراد از مؤمن معتقد به جميع عقايد حقّه از مبدء تا معاد بدون انكار ضرورى دين و مذهب و قطعيّات و اجماعيّات باشد .
(
فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ
) : كفران از بين بردن و نابود كردن است ، جزئى و كلّى ثبت است و اجر و مثوبت دارد چنانچه مىفرمايد :
(
وَ إِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً »
حجرات آيهء 14 .
و مىفرمايد :
« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ »
زلزله آيهء 8 .
(
وَ إِنَّا لَهُ كاتِبُونَ
) : كرام الكاتبين ملائكه موكّلهء بر اولاد آدم كلّى و جزئى