آنكه پشت كرديد و بيرون رفتيد .
اين كلام از ابراهيم خطاب به مشركين است لكن به نحوى كه آنها نشوند مثل اينكه پيش خود فرمود با سه تأكيد . قسم ، لام تأكيد ، نون مؤكده .
(
وَ تَاللَّهِ
) : يكى از صيغ قسم است كه موجب وجوب فعل مىشود و تخلّف آن حرام و موجب كفاره مىشود . و اين قسم به ذات اقدس ربوبى است چون اللَّه اسم ذات است كه مستجمع جميع كمالات و منزه از جميع عيوب و نواقص است بخلاف حق كه اشاره به مقام واجب الوجودى است و به خلاف هو كه اشاره به مقام غيب الغيوبى است . و اين سه اسم اسامى ذات است و بقيه اسماء الهى اسماء صفات است چه صفات كماليه ذاتيه مثل عالم و قادر وحى و نحو اينها ، و چه صفات جماليه فعليّه مثل خالق و رازق و نحو اينها ، و چه صفات جلاليهء سلبيّه مثل سبوح و قدوس و نحو اينها .
(
لَأَكِيدَنَّ أَصْنامَكُمْ
) : كيد تدبير و نقشه است بطورى كه طرف متوجه نباشد بر ضرر و اين كيد بر كفار و معاندين بسا واجب مىشود بخصوص مقرون به قسم باشد و بسا ممدوح است مثل كيد امير المؤمنين با عمر و بن عبد ود و كيد حضرت قاسم با ازرق شامى و امثال اينها ولى با مؤمن حرام است از دو جهت . يكى نفس اضرار به مؤمن ، و يكى كيد با او بدون توجه .
(
بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ
) : كه گفتند : اينها در روز معينى عيدى داشتند كه نمرود با تمام مشركين رجالا و نساء صغارا و كبارا بيرون مىرفتند براى تفريح و تفرج و چون بر مىگشتند مىرفتند در بتكده و سجده به اصنام مىكردند و حضرت ابراهيم را هم همراه خود بردند . لكن در اثناء طريق به بهانهء كسالت و خستگى برگشت و رفت در بتكده و تبرى همراه خود برد به نحوى كه احدى از آنها مطلع نشود و برخورد نكند كه مفاد لاكيدن است . و تولى رو برگردانيدن است ، و ادبار پشت كردن .