(
وَ كَمْ قَصَمْنا
) : نوعا تفسير كردند به أهلكنا لكن كنايه و اشاره به هلاكت آنها است ، و معناى لغوى قصم به معناى حطم چنانچه در سورهء نمل مىفرمايد :
«
قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ وَ جُنُودُهُ
. . . » آيهء 18 . و به معناى هشم است كه چوب خشك و مجوّف را بشكنند و خورد كنند و در هم بكوبند چنانچه در حقّ ثمود قوم صالح مىفرمايد :
« إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً واحِدَةً فَكانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ »
قمر آيهء 31 . و تمام اينها كنايهء از هلاكت و از بين رفتن است .
(
مِنْ قَرْيَةٍ
) : مراد أهل قريه است بقرينهء (
كانَتْ ظالِمَةً
) : و مراد از قريه شهرستانها و ممالك بزرگ را هم شامل است مثل مملكت عاد كه مىفرمايد :
« أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ * إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ * الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ »
فجر آيهء 5 و 6 و 7 . و مراد از ظالمة كفر و شرك و عدم ايمان به انبياء است كه ظلم به تمام معنى ظلم بنفس ، ظلم به غير كه انبياء و مؤمنين باشند ، و ظلم بدين . و كلمهء كم اشاره به چه بسيار است كه شامل قوم نوح و هود و صالح و ابراهيم و لوط و شعيب و موسى و غير اينها مثل أصحاب فيل كه نزديك به زمان حضرت رسالت بودند كه مىفرمايد :
« أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحابِ الْفِيلِ
( الى قوله تعالى ) :
فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ »
سورة الفيل .
(
وَ أَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرِينَ
) : بعد از هلاكت آنها و از بين رفتن خداوند از نسل انبياء و مؤمنين آن قدر خلق و ايجاد فرمود كه جاى گير هلاك شدگان شدند .
و بالجمله در هر زمان كه طغيان و شرك و كفر و اعراض از انبياء و دعات دين كردند انتظار همين نوع بلاها را داشته باشند . خداوند رحم فرمايد به عصر حاضر .