أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا
عتو سركشى و طغيان و تعدى و تجاوز و روى در كفر و معاصى است ، و البته طغيان كفار و اهل معاصى در كفر و معصيت شدة و ضعف دارند هر كدام شدة آنها بيشتر است عذابش سختر است بالاخص رؤساء و امراء آنها كه هم عذاب خود را دارند و هم عذاب تابعين خود را ، آنها را اولا از ميانه كفار و فساق جدا مىكنند و بعدا سخت معذب مىشوند ، و مكرر گفته شده كه سه قسم فاعل داريم بالمباشرة و فاعل بالتسبيب و فاعل بالرضا چه در افعال خيريه و چه در شريه .
مثلا اگر شما سبب شديد يك نفر يا چند نفر را هدايت بايمان و اعمال صالحه كرديد علاوه از اعمال خود مثوبات آنها را مطابقش بشما مىدهند ، و اگر اضلال كرديد بكفر و عناد و ترغيب بمعاصى عقوبات آنها را هم مطابقش بشما مىكنند و از اينجا معلوم مىشود كه عقوبات جميع كفار و ضالين و فساق را در دوره اسلامى به اولى و دومى بار مىكنند ، زيرا اگر حق را باهل حق داده بودند زمين مملو از عدل و داد مىشد يك كافر و فاسق و ظالم روى زمين باقى نبود .
[ سوره مريم ( 19 ) : آيه 70 ]
ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِينَ هُمْ أَوْلى بِها صِلِيًّا ( 70 )
پس هر آينه ما داناتريم به كسانى كه آنها سزاوارترند بجهنم و عذابهاى آن از حيث احتراق و سوختن به آتش .
ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ
چون علم الهى ذاتى و عين ذات و غير متناهى و غير محدود است از باطن و ظاهر هر كه با خبر است . ( بالذين ) از كفار و منافقين و مخالفين و معاندين و اهل معاصى .
هُمْ أَوْلى بِها
آنهايى كه استحقاق عذاب بيشتر و زيادتر و سختتر دارند . صليّا احتراق و سوزش آنها زيادتر است چنانچه مىفرمايد :
در سوره اعلى
وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى
آيهء 11 و 12