كشد لذا اين كلام را فرمود
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً
پس از آنكه از مغرب زمين سير كرد تا رسيد به طرف مشرق زمين كه خورشيد طلوع ميكرد و از اين جمله
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً
استفاده مىشود كه تمام ربع مسكون در تحت تصرف و سيطره ذى القرنين درآمد از مغرب تا مشرق جنوب شمال .
[ سوره الكهف ( 18 ) : آيه 90 ]
حَتَّى إِذا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَطْلُعُ عَلى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً ( 90 )
تا زمانى كه رسيد به محل طلوع شمس طرف مشرق زمين يافت كه آفتاب طلوع مىكند بر قومى كه قرار نداديم از براى آنها از طرف شمس ساترى
حَتَّى إِذا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ
البته نزديك درياى طرف مشرق ممكن نيست سكونت در آن و مراد محليست كه قابل سكونت باشد وجدها مشاهده كرد كه خورشيد
تَطْلُعُ عَلى قَوْمٍ
يك جماعت وحشى بيابانى كه
لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ
نداشتند سايه بانى مثل عمارتى يا كوهى يا اشجارى كه خود را بتوانند از تابش آفتاب حفظ كنند علم ساختمان و غرس اشجار و كشت و زراعت نداشتند و البته در اثر تابش آفتاب سياه پوست بودند
مِنْ دُونِها سِتْراً
كوهى هم نبود كه در سايه كوه زيست كنند و در حديث از حضرت باقر عليه السّلام دارد اول پيغمبرى كه داراى مقام سلطنت شد ذى القرنين بود كه بعد از نوح بوجود آمد و نامش عيّاش بود و مالك شده ما بين مشرق و مغرب كه تمام كره زمين در تحت تصرف او در آمد .
[ سوره الكهف ( 18 ) : آيه 91 ]
كَذلِكَ وَ قَدْ أَحَطْنا بِما لَدَيْهِ خُبْراً ( 91 )
همين نحو بود و حال آنكه بتحقيق ما احاطه داديم به آنچه نزد او بود خبير و بينا را كذلك يعنى اين نحوه كه ذى القرنين مشى ميكرد از سير در اطراف زمين از مشرق تا مغرب از جنوب تا شمال تمام صفحه زمين را و تصرف و ترتيب و تنظيم مملكت و ترتيب قشون و اجراء احكام همين نحوه ادامه داشت مشى او تا آخر عمر
وَ قَدْ أَحَطْنا
اين مشى او بواسطه اين بود كه به او تعليم نموديم و احاطه داديم