وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ
ابراهيم آيه 26 و 27 .
و خداوند اسباب عبادت و معصيت را در دسترس بندهگان قرار داده حافظ ميگويد
( صالح طالح متاع خيش نمودند * گروهى اين گروهى آن پسندند ) .
( امر دوم ) در بيان مراد از وقت معلوم اخبار مختلف است در بعض اخبار دارد بين نفختين كه در قرآن ميفرمايد :
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ
زمر آيه 68 .
و در بعض اخبار دارد بدست حضرت بقية اللَّه در صخره بيت المقدس كشته مىشود در بعضى اخبار دارد در دوره رجعت در كرة آخر امير المؤمنين جنگ با شياطين مىكند و پيغمبر صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم از آسمان ميآيد و نيزهء حواله شيطان مىكند و كشته مىشود و ما چون نميتوانيم ترجيح بين اين اخبار دهيم مىگوييم معلوم عند اللَّه .
قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
نظر به اينكه ميدانست كه يوم بعث ديگر مردن ندارد تقاضاى حيات ابدى نمود و اين تقاضا كمال دلالت را دارد بر حماقت شيطان با اينكه ميدانست لعن ابدى و عذاب دائمى و اينكه هر چه بماند عقوبتش بيشتر مىشود تقاضاى عفو نكرد نادم نشد توبه نكرد .
قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ
گمان نكنيد كه ابن إمهال الهى لطفى بود در حق شيطان ، چنانچه مفسرين گفتند كه بازاء عبادات شيطان بود بلكه عذاب بود بر او چنانچه ميفرمايد :
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
آل عمران آيه 72 .
( و اما عبادات شيطان أولا روى تقلب بود ، و ثانيا پس از كفر او حبط شده ،