[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيه 49 ]
وَ قالُوا أَ إِذا كُنَّا عِظاماً وَ رُفاتاً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً ( 49 )
گفتند آن ظالمين كه رؤساء باشند آيا ما زمانى كه استخوان شديم و بدن ما از هم پاشيده شد دو مرتبه ما برانگيخته مىشويم و تازه خلق ميشويم اين كلام از روى تكذيب پيغمبر است كه خبر از قيامت داده كه تمام زنده ميشوند و صحراى محشر وارد ميشوند از روى تعجب كه همچه چيزى محال است و اين پيغمبر قضيه باور نكردنى را خبر ميدهد .
و قالوا عطف است بجمله قبل در آيه قبل
إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ
الاية كه رجل مسحور علامت و نشانه دروغ او اينست كه دعوى محال مىكند
أَ إِذا كُنَّا عِظاماً
كه بعد از آنكه استخوان پوسيده شديم و رفاتا از هم پاشيده شديم
أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
آيا ما هر آينه برانگيخته ميشويم و ما را زنده ميكنند خلقا جديدا خلقت تازه هرگز چنين نيست و اين نشدنيست ( تنبيه ) مسئله معاد از مسائل مشكله است و حكماء و مليين و متكلمين هر كدام مسلكي اختيار كردند بعضى فقط قائل بمعاد روحانى شدند كه ارواح بعد از رها كردن بدن متنعم به نعم روحانى ميشوند يا معذب به عذاب روحى بعضى قائل شدند به اينكه روح تعلق ميگيرد بقالب مثالى كه صورت بلا ماده باشد كه بصور برزخيه و مثل افلاطونيه تعبير كردند و عالم قيامت و بهشت و دوزخ هم مثال بلا ماده است بعضى منكر اصل روح شدند و فقط معاد جسمانى را اختيار كردند بعضى مثل شيخيه بدن حور قليايى قائل شدند بعضى منكر اصل معاد شدند و لكن تمام اين مسالك باطل و كفر است .
( من قصّر المعاد في الروحانى * قصّر كمن قصّر في الجسمانى )
مطابق نصوص قرآنى و صراحت اخبار متواتره و ضرورت تمام اديان حقه سابقه اينكه هم معاد جسمانى داريم هم روحانى به اينكه روح بعد از رها كردن اين بدن عنصرى تعلق ميگيرد بقالب مثالى و صور برزخيه و روز قيامت آن صورت را رها مىكند و اين بدن خاكى زنده مىشود و به او تعلق پيدا مىكند و اهل سعادت هم