[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيه 17 ]
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( 17 )
پس شما مؤمنين نكشتيد كفار را و لكن خداوند تبارك و تعالى آنها را كشت و اى رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم تو رمى نكردى آنها را زمانى كه رمى كردى و لكن خداوند رمى فرمود و براى اينكه امتحان فرمود مؤمنين را از اين نصرت بامتحان نيكى محققا خداوند شنوا و دانا است .
مكرر گفتهايم كه افعال اختياريه عباد نه جبر است و نه تفويض هم هستند بعبد است و هم مستند به خدا كه تا مشيت حق موافقت نكند تأثيرى ندارد لكن اين بحث نسبت بآثار عاديه است و تحت قدرت بشر است اما آثار غير عاديه مثل معجزات صادره از انبياء فعل الهيست و بشر بمنزله آلت و معدات است كه خداوند بدست انبياء ايجاد مىكند مثل احياء موتى عيسى [ ع ] و ثعبان موسى [ ع ] و شق القمر محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و تخت بلقيس آصف بن برخيا و لين حديد داود و سير تخت سليمان و طىّ الارض حضرت رضا عليه السّلام از مدينه ببغداد و حضرت جواد از مدينه بخراسان و امثال اينها و مقام از اين قبيل است لذا ميفرمايد
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ
شما مؤمنين بشمشير ميزديد لكن اصابه به آنها نميكرد لكن ميديديد سرها جدا ، دستها مقطوع روى زمين ميافتاد
وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ
اثر شمشير شما نبود و همچنين پيغمبر اكرم قبضه تراب و حصى بامر الهى پاشيد به طرف كفار و همين منشأ حزيمت كفار شد و شكست خورده فرار كردند لذا ميفرمايد
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ
شايد اصلا اصابه بانها نكرده و بر فرض اصابه يك قبضه بيك عدّه قليل اصابه مىكند نه به اين جمعيت كثير و بر فرض اصابه منشأ فرار نميشود و فقط فرمايش آن حضرت كه فرمود
( شاهت الوجوه )
تأثير در فرار ندارد خداوند آنها را بفرار و حزيمت انداخت
وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
و اين هم يك معجزه بسيار عظيمى بود
وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ
بلاء بمعنى