وَ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها
حوا كه از زيادتى گل آدم سرشته شده و تعبير بزوج دون زوجه براى اين است كه صفات مختصه بنساء است مثل حائض و حامل و مقرب زيرا زوج مرد غير زن نميشود بلى در جايى كه هر دو را به اين وصف ذكر كنند ميگويند زوج و زوجه
لِيَسْكُنَ إِلَيْها
سكونت آدم براى رفع وحشت تنهايى بود و احتياج بهم جنس داشت براى دفع شهوت و انس به آن بخصوص اگر طرف زيبا و خوش صورت باشد
فَلَمَّا تَغَشَّاها
كنايه از مواقعه و جماع و هم بستر شدن است
حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفاً
چون اوان حمل يك نطفه يا علقه يا مضغه بيش نيست بسيار سبك است مانع از حركت و ذهاب و اياب و حمل و نقل نيست
فَمَرَّتْ بِهِ
مدتى كه در اين اطوار بود قبل از صورت بندى و افاضه روح
فَلَمَّا أَثْقَلَتْ
كه افاضه روح شد بخصوص اگر دو فرد باشند چنانچه در خبر حضرت رضا عليه السّلام بود بسيار سنگين مىشود آدم و حوّا نميدانستند يكى است يا دو ذكر است يا انثى انسان است يا حيوان صحيح الاعضاء است يا ناقص صحيح است يا معيب وجيه المنظر است يا قبيح از اين جهت
دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُما
اين دعاء نه براى اين حمل بخصوص بوده بلكه هر چه خداوند به آنها عطا فرمايد و لو پانصد مرّه
لَئِنْ آتَيْتَنا صالِحاً
مراد صالح مقابل طالح نيست كه مؤمن و متقى باشند بلكه مقابل معيب و ناقص است
لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ
نه اينكه اگر نباشد صالح ما شاكر نيستيم بلكه براى اين نعمت در عبادت و بندگى بيش از پيش كوشش ميكنيم كه بر هر نعمتى شكرى واجب
فَلَمَّا آتاهُما صالِحاً
خداوند به آنها هزار اولاد صالح ذكورا و اناثا عنايت فرمود تا اين قسمت آيه ضمير تثنيه راجع بآدم و حوا بود و البته اولاد آدم منحصر به اين هزار كه از بطن حوا خارج شدند نبود بلكه از آنها هم در اين مدت ذكور و اناث بسيارى بوجود آمد بتوسط حوريه و جنيه بطريقى كه در سوره بقره در مجلد ثانى اين تفسير ذكر شد كه مورث توهم تزويج برادر و خواهر كه مجوس