الْخِزْيِ
خزى خفت و خوارى است و مراد عذاب نازله بر امم سالفه است
فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
غير از عذاب اخروى كه آنها معذّب هستند و قوم يونس بواسطه ايمان از آن مصون و محفوظ شدند
وَ مَتَّعْناهُمْ إِلى حِينٍ
يعنى تا مدتى كه اجل طبيعى آنها رسيد و بمرگ خدايى از دنيا رفتند .
[ سوره يونس ( 10 ) : آيه 99 ]
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ ( 99 )
و اگر مشيّت حق تعلق گرفته بود هر آينه ايمان ميآوردند تمام اهل زمين كلّ آنها جميعا آيا پس از اين تو ميخواهى آنها را مجبور و مكروه نمايى كه بوده باشند مؤمنين .
ايمان امرى است قلبى و از صفات نفسانيه است و حكمت الهى اقتضاء مىكند كه از روى ميل و رغبت و شوق و ذوق ايمان بياورند بعد از اقامه حجت و دليل بارسال رسل و انزال كتب و اعطاء معجزه از روى اختيار و اين ايمان است كه باعث سعادت دنيا و آخرت و رستگارى و نجات از مهالك نشأتين مىشود و الّا خداوند قدرت داشت كه بندهگان را باجبار و كره وادار كند بايمان و بالاى سر هر يك ملكى موكول كند با شلّاق و تازيانه آنها را رو بايمان بكشد لكن همچه ايمانى فائده و نتيجه ندارد چنانچه وظيفه انبياء هم اينست كه دعوت كنند و اقامه معجزه كنند و حجت را بر خلق تمام كنند خواه بپذيرند و قبول كنند يا اعراض كنند و ايمان نياورند
وَ ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ
لذا ميفرمايد
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ
لو امتناعيه است كه محال است خداوند اين نحو مشيّتش تعلق بگيرد چون خلاف حكمت است
لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
كه هر كس كه روى زمين است ايمان آورد كرها و جبرا
كُلُّهُمْ جَمِيعاً
تأكيد عموم است كه احدى بدون ايمان نباشد