أَنَّهُمْ لا يُؤْمِنُونَ
مسئلة - فاسق اگر منكر وجوب اطاعت شد كافر و نجس است و اگر انكار نميكنند عاصى هستند و مراد در مقام قسم اول هستند و لذا خبر ميدهد كه اينها ايمان نميآورند و بكفر از دنيا ميروند .
[ سوره يونس ( 10 ) : آيه 34 ]
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ ( 34 )
بگو بمشركين آيا در شركاء شما كسى هست كه خلق كند مخلوقات را در ابتداء امر از عدم بوجود بياورد پس از آن اعاده دهد و فانى كند بگو اللَّه خداوند ابتداء مىكند از عدم بوجود ميآورد پس آن موجود را معدوم مىكند پس كجا منقلب ميشويد و دروغ ميبندند .
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ
بتها و اصنام و معبودات باطله و اطلاق شركاء بر آنها يا بمناسبت اينست كه آنها را شريك خدا ميشمارند و به همين مناسبت آنها را مشرك مينامند ، يا اينكه شريك اموال خود ميدانند كه يك قسمت اموال را مصرف آنها ميكنند چنانچه گفتند
هذا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَ هذا لِشُرَكائِنا
انعام آيه 137 ، لكن معناى اول انسب است .
مَنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ
اختلافى است بين حكماء و مليين عالم كه عالم قديمست يا حادث حكماء بمناسبت اينكه خداوند را علت تامه ميدانند و انفكاك معلول از علت محال است عالم را قديم ميدانند چون علة قديم است ، و نظر به اينكه بعض حوادث را بالعين مشاهده ميكنند در ربط حادث بقديم كلماتى گفتند ، لكن مليين چون خدا را فاعل بالاختيار از روى علم و قدرت ميدانند و علة تامه فاعل بالاجبار است لذا خداوند را علة فاعلى ميدانند و فعلش تابع حكم و مصالح و قابليت محل است و علة تامة مركب از علة فاعلى و شرائط و فقدان موانع است و خداوند بسيط است