و ضلالت است مقابل ايمان و سيئات اقسامى دارد يك قسم سيئاتى است كه هر عقل سليمى حكم مىكند بزشتى او كه تعبير بقبايح عقليه مىشود مثل ظلم ، كذب ، فحشاء و بسيار ديگر و گفتيم در محل خود قاعدهئيست مسلمه بين مشهور حكماء و اعلام ( كلما حكم به العقل حكم به الشرع ) زيرا بعد از وضوح قبح عقلا
إِنَّ اللَّهَ
. . .
يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ
سوره نحل آيه 92 و بالعكس ( كلما حكم به الشرع حكم به العقل ) زيرا تا مفسده و قبحى نداشته باشد شارع نهى نميفرمايد و يك قسم معاصى شرعيه است كه عقول كوتاه است از درك مفاسد و معايب آنها فقط بطور اجمال ميداند كه تا داراى مفسده نباشد شارع نهى نميكند ، و يك قسم قبايح عرفيه است كه در نظر نوع زشت و قبيح و موجب سبكى و خفت مىشود كه تعبير از آن بمنافيات مروّت ميكنيم و ناقض عدالت است .
جَزاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِها
در باب حسنة هر چه بيشتر داده شود تفضل است لذا فرمود و زيادة در آيه قبل و در باب سيئة زائد بر استحقاق ظلم است مطابق استحقاق عدل است كمتر از آن عفو است و گذشت .
وَ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ
بيان استحقاق كه فرداى قيامت باعث رسوايى نزد اهل محشر و بىاعتنايى و خفت مىشود .
ما لَهُمْ مِنَ اللَّهِ
يعنى من عذاب اللَّه من عاصم دوستان و رفقاء و اقارب و رؤساء و اصنام و ازلام نميتوانند جلوگيرى كنند
كَأَنَّما أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ
سياه مىشود صورتهاى آنها
قِطَعاً مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِماً
مثل شب تاريك اولئك اين گروه
أَصْحابُ النَّارِ
كه آتش هميشه مصاحب آنها است و از آنها جدا نميشود
كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ
نساء آيه 59
هُمْ فِيها خالِدُونَ
بيانش گذشت .