به حركت وضعى سير مىكند و به حركت انتقالى يك سال دور شمس حركت دارد و دور مىزند و در هر روزى تقريبا يك منزل ماه طى مىكند كه
وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ
و آنچه كه از نصف مقابل شمس بر زمين ظاهر مىشود نور شمس كه در او تابش كرده منعكس مىشود از هلال تا بدر و از بدر تا محاق و اگر در دو نقطه رأس و ذنب كره زمين فاصله شد بين شمس و قمر ماه ميگيرد و اگر ماه فاصله شد بين شمس و زمين خورشيد ميگيرد .
لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ
تشكيل زمان ميدهد از حركت اين كرات سال و ماه و هفته و روز و شب و ساعت و دقيقه بوجود ميآيد .
ما خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ
اين دستگاه را الّا بالحق كه فوائد وجودى هر يك ابين من الشمس است احتياج ببيان نيست فقط طبيعى كه مستند بطبيعت ميداند معرفت ندارد و الّا
( ففى كل شيئى له آية * تدلّ على انّه واحد )
لذا ميفرمايد
يُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
فقط خداوند بيان و تفصيل ميدهد براى تنبيه و تذكر دانشمندان .
[ سوره يونس ( 10 ) : آيه 6 ]
إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ ( 6 )
محققا در اختلاف شب و روز و آنچه خلق فرموده است خداوند در آسمانها و زمين هر آينه نشانههائيست از براى قوم پرهيزكاران .
إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ
ممكن است مراد خلف يكديگر باشد يعنى شب در پى روز و روز در تعقيب شب چنانچه در جاى ديگر ميفرمايد
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً
فرقان آيه 63 ، و ممكن است مراد اختلاف آثار باشد فوائدى كه بندهگان از روز مىبرند و نتائجى كه از شب دست ميآورند چنانچه ميفرمايد
وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا