را قبول فرمود محققا خدا به آنها رءوف و رحيم است .
لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ
اشكال - قبولى توبه متفرع بر توبه است و توبه فرع تحقق معصيت است و حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم كه معصوم بوده و خيال معصيت در قلب مطهرش خطور نداشته چگونه قبول توبه او مىشود .
جواب - حضرت تقاضاى قبولى توبه براى مهاجرين و انصار نمود و خداوند تقاضاى او را قبول فرمود و لذا در اخبار از حضرت زين العابدين و حضرت باقر و حضرت صادق عليهم السلام فرمودند
( لقد تاب اللَّه بالنبى )
و چون ما در اول اين تفسير تحريف را باشدّ انكار منكر شديم مىگوييم اين اخبار تفسير بمعنى است يعنى على النبى بمعنى اينست كه بتوسط نبى و تمناى او خداوند قبول فرمود
وَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ
آنهايى كه در غزوه تبوك همراه پيغمبر آمده بودند
الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ
و مصمم بر جهاد بودند
فِي ساعَةِ الْعُسْرَةِ
ساعت عبارت از يك برهه از زمان و قسمتى از وقت است و مراد از عسرة از حيث جهاد نيست بلكه از ضيق معيشت است از فقدان مأكول و مشروب و مركوب حتى دارد يك دانه خرما را او ميمكيد به ديگرى ميداد و هكذا چند نفر بيك خرما قناعت ميكردند و يك مركب ناقه هر كدام يك ساعتى سوار ميشدند و بقيه پياده بودند .
مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ
كه نزديك بود كه جماعتى از اينها برگردند و زيغ در قلوب آنها وارد شود و منصرف از جهاد شوند خداوند آنها را حفظ فرمود و ثابت قدم قرار داد و همين است معناى
لَقَدْ تابَ اللَّهُ
كه بلام قسم تأكيد فرموده
ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ
و آنها جدا قيام بجهاد كردند تا فتح و فيروزى نصيب آنها شد انّه بهم به اينها كه از روى حقيقت ايمان واقع و ثبات قدم داشتند رءوف رحيم با رافت و مهربان است ، رحمت افاضه فيوضات .