منافق هستند يعنى شهرى و دهاتى جماعتى منافق هستند
مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ
كه اين دو دسته دست از نفاق برنداشتند و بر نفاق ثابت و مستقر و باقى بودند
لا تَعْلَمُهُمْ
خطاب به حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است زيرا پيغمبر آنچه ميداند بوحى الهى است و الّا تمام منافقين را پس از وحى ميدانست ، و ممكن است مراد مسلمين باشند كه خبر از نفاق اينها نداشتند و با اينها معامله اسلام ميكردند
نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ
بعلم ذاتى الهى
سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ
مفسرين در مراد از مرّتين مختلف تفسير كردند اخبار هم بسيار داريم و اغلب به دنيا و قبر تفسير شده و لكن ذكر قبر از باب بيان مصداق است .
و تحقيق كلام اينكه انسان سه عالم دارد : دنيا و برزخ و قيامت و منافقين در هر سه عالم معذّب هستند ، امّا در دنيا به فقر و قحطى و اعراض مسلمين از آنها و ساير بليات دنيوى و اما در برزخ از سختى جان دادن و عذاب قبر و جهنم عالم برزخ برهوت الى يوم يبعثون چنانچه ميفرمايد
وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
مؤمنون آيه 102 ، و برزخ فاصله بين دو چيز است چنانچه در سورة الرحمن فصل بين دو بحر را ميفرمايد
بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ
آيه 20 .
و اما در قيامت
ثُمَّ يُرَدُّونَ
يعنى زنده ميشوند و آنها را برميگردانند
إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ
كه اسفل دركات جهنم است
إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ
نساء آيه 144 .
[ سوره التوبة ( 9 ) : آيه 102 ]
وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 102 )
و ديگران غير منافقين يعنى مؤمنين كه اعتراف بگناهان خود دارند