ميفرمايد
فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ
بفاء تفريع اين بخل و تولى و اعراض باعث شد كه نفاق آنها رسوخ كرد در قلوب آنها و متحد با نفس آنها شده ديگر قابل زوال نيست
إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ
روز قيامت ، و ضمير يلقونه ممكن است راجع به خدا باشد يعنى الى يوم لقاء اللَّه چنانچه ظاهر همين است ، و ممكن است راجع ببخل باشد يعنى جزاء بخل و عقوبت آن و اين بعيد است و اين يكى از معجزات قرآن است كه خبر ميدهد كه اينها ديگر قابل هدايت نيستند و سبب و منشأ اينكه از قابليت افتادند
بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ
مخالفت كردند قرارداد با خداوند را
ما وَعَدُوهُ
كه عهد كردند كه اگر متمول و متمكن شوند صدقه دهند اين يك سبب و سبب ديگر
وَ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ
كه دروغ گفتند چون يكى از اقسام كذب كذب وعده است كه وفاء بوعده نكند
( المؤمن اذا وعد وفى )
و از صفات مؤمنين در قرآن ميشمارند
وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ
مؤمنين آيه 8 .
تنبيه - مفسرين در شأن نزول آيه اشخاصى را مثل ثعلبه و امثال آن شمردهاند لكن بر فرض اينها جزو مصاديق هستند منافات با عموم ندارد .
[ سوره التوبة ( 9 ) : آيه 78 ]
أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ ( 78 )
آيا نميدانند كه محققا خداوند عالم باسرار و بواطن آنها و بنجواهاى آنها كه با يكديگر دارند هست و محققا او علّام الغيوب است بگذشته و آينده دانا است
أَ لَمْ يَعْلَمُوا
يعنى بايد بدانند و چرا نميدانند
أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ
باطن آنها كه بر مؤمنين مستور كردند و اظهار ايمان ميكنند بر خداوند مكشوف است و نجويهم كه با هم مسلكان خود ميگويند كه مؤمنين مطّلع نشوند خدا ميداند حاضر و ناظر است
ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنى مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا
مجادله آيه 8