را كه از مجردات بودند هر يك را تعلق بيكى از اين ذرارى داد كه اين اولين تعلق ارواح بود اينها داراى عقل و شعور و ادراك شدند چنانچه قبل از تعلق در همان عالم ارواح داراى عقل و شعور و ادراك بودند ، بنا بر اين قابل خطاب و سؤال و جواب شدند .
و اشكال به اينكه اگر چنين بود بايد اقلا بعض آنها متذكر آن عالم باشند نه به كلى غافل شوند اينهم مدفوع است بنقض بعالم ارواح كه جنود مجنده بودند و تآلف و تناكر داشتند و در اين عالم احدى خبر از آن عالم ندارد و خداوند بتوسط انبياء و اوصياء خبر داده و همچنين در عالم قيامت كه ميفرمايد
يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا أَحْصاهُ اللَّهُ وَ نَسُوهُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
مجادله آيه 7 ، خداوند بواسطه نامههاى اعمال و شهادت اعضاء و جوارح و ملائكه كتبه و انبياء و ائمه اثبات ميفرمايد در اين مورد هم بشهادت قرآن بيان فرموده و در بعض اخبار دارد كه مجرد اقرار بتوحيد نبوده بلكه اقرار بنبوت حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ولايت ائمه اطهار [ ع ] هم گرفته شده هذا ما عندنا و اللَّه بكل شيئى عليم و به اين بيان ممكن است دفع اشكالات وارده و جمع بين مفاد اخبار نمود و آن را در عهده علماء اعلام ميگذاريم و ميرويم [ شرح الفاظ آيه ]
وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ
اخذ بمعنى اخراج است
مِنْ بَنِي آدَمَ
از خود حضرت آدم هم اخذ ميثاق شد لكن چون او ذريه ديگرى نبود لذا از مورد آيه خارج است
مِنْ ظُهُورِهِمْ
گفتيم هم نسبت بمفرد صحيح است هم نسبت بجمع ذريّتهم الى يوم القيمة هر يك را از ظهر پدران
وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ
هر نفسى را شاهد گرفتيم براى خود
أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ
چون داراى عقل و شعور شدند بواسطه تعلق ارواح آنها به آنها اقرار گرفت از آنها قالوا اقرار كردند و گفتند
بَلى شَهِدْنا
بلى شهادت داديم لكن فرداى قيامت مشركين دو نحوه اعتذار ميجويند يكى آنكه