و كثير العيال ، بعضى گفتند موسر و معسر ، بعضى گفتند قوى و ضعيف .
و تحقيق اينست كه بر تمام افراد مسلمين واجب است كوچ كنند و راه عذرى بر احدى نيست چه سبك بار باشد يا سنگين از هر جهتى از جهات مذكوره و لذا بعضى گفتند كه اين آيه نسخ شده به آيه شريفه
لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ
الاية احزاب 17 ، و آيه شريفه
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ
همين سوره آيه 92 ، لكن مسئله نسخ در مورد تباين كلى است بين الايتين و در اين مورد تباينى نيست . اولا مسلما اين آيه شريفه و لو افاده عموم مىكند مشروط بقدرت است كه از شرائط عامه كليه تكاليف است و مورد اين دو آيه عدم قدرت است زيرا اعمى و اعرج و مريض و غير واجد قدرت ندارد بر كوچ كردن و جهاد .
و ثانيا بر فرض قدرت تنافى بالعموم و الخصوص است و اين دو آيه مخصص اين آيه ميشوند نه ناسخ .
و ثالثا بر فرض عدم تخصيص موردا مختلف هستند زيرا اين آيه راجع بغزوه تبوك است كه روميها لشگر هرقل با جمعيت كثيرى از شام كوچ كردند براى جنگ با مسلمين و مسئله مسئله دفاع بوده نه جهاد و در دفاع هر كس به قدر قدرت خود واجب است براى حفظ بيضه اسلام دفاع كند و آن دو آيه راجع بامر جهاد است كه داراى شرائطى است .
وَ جاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
اطلاق جهاد بر دفاع مانعى ندارد زيرا فرد خاص جهاد است و مجاهده باموال بذل مال است بمجاهدين كه مستضعف هستند و قدرت مالى ندارند و مجاهده با نفس حضور در ميدان جنگ است و مقاتله فى سبيل اللَّه بداعى قربت براى اعلاء كلمه اسلام و حفظ بيضه اسلام و نصرت دين و دفع اعداء آن
ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ
البته فوائد جهاد و مضرات ترك آن و مثوبات مجاهدين