و عياشى از امير المؤمنين و از حضرت صادق عليهما السلام و از طرق عامه داريم كه مورد و مصداق اين آيه راجع بطلحه و زبير و اهل بصره و اهل شام و خوارج در جنگ جمل و صفين و نهروان تحقق پيدا كرد و البته اين مصداق منافى با عموم آيه نيست و بعض مفسرين گفتند راجع برساء قريش مثل ابو سفيان و امثال آن بوده ، بارى در شرح آيه وارد شويم .
وَ إِنْ نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ
از اين جمله استفاده مىشود كه در حق كسانى كه قسمهاى مؤكده ياد كردند كه موافقت با مسلمين نمايند و معاهده كردند كه بر خلاف آنها رفتار نكنند چون ايمان جمع يمين است چنانچه ميفرمايد
وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ
وَ لا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكاثاً تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ
نحل آيه 94 ، و از امير المؤمنين عليه السّلام است فرمود
( امرت بقتل الناكثين و القاسطين و المارقين )
ناكثين اصحاب جمل كه ائمه آنها عايشه و طلحه و زبير بودند با اينكه اول كسانى كه بعد از قتل عثمان با على عليه السّلام بيعت كردند اين دو نفر بودند سپس رفتند عايشه را كه خود دستور داده بود بقتل عثمان و گفته بود ( اقتلوا هذا النعثل ) و نعثل اسم رجل طويل اللحية است و عايشه تشبيه كرد عثمان را به او .
و قاسطين اصحاب معويه ( لع ) بودند و قسط از لغت اضداد است بمعنى عدل و ظلم هر دو اطلاق شده در قرآن
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
مائده آيه 46 ؛
وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً
جن آيه 15 .
و مارقين اصحاب نهروان هستند كه عبد اللَّه ابن وهب و ذى الثدية كه حرقوص ابن زهر است و مارق كسى را گويند كه بر خليفة اللَّه خروج كند و تخلف نمايد در دعاء صلوات ماه شعبان دارد
( المتقدم لهم مارق و المتأخر عنهم زاهق و اللازم لهم لاحق )
و از اين جمله استفاده مىشود كه خلفاء سهگانه و بنى اميه و بنى عباس تماما