[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 168 ]
وَ قَطَّعْناهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَماً مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ وَ مِنْهُمْ دُونَ ذلِكَ وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ( 168 )
و از يكديگر جدا كرديم آنها را گروه گروه بعض آنها صالحين هستند و بعض آنها پستتر از صالحين و ابتلاء نموديم آنها را بحسنات و سيّئات بايستى آنها بر گردند
وَ قَطَّعْناهُمْ
يعنى دسته دسته هر دسته در يك شهر و يك مملكتى چنانچه امروز در نوع ممالك دنيا جماعتى از يهود هستند بلكه در نوع شهرهاى يك مملكت امما جمع امّة است و امة در آيات اطلاقاتى دارد و ظاهرا در اينجا تيره تيره كه از حيث عقائد و اخلاق و اعمال و رفتار مختلف بودند
مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ
بعض آنها از صلحاء هستند كه از هر جهت مؤمن متقى مطيع انبياء و اوصياء آنها
وَ مِنْهُمْ دُونَ ذلِكَ
و تعبير بدون يعنى از هر جهت صالح نيستند و اينها هم گروه گروه هستند از مرتبه صالح مطلق پائينتر ولى مراتب مختلفه دارد تا درجه كفر و فساد و نفاق كه اكثريت با اينها است هر چه بالا رود در طرف اقليت ميافتد تا به حد صالحين كه اقلّ از كل طوائف و فرق هستند
وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ
مراد از حسنات نعم و تفضلات از فراوانى نعمتها و ارزانى و وسعت رزق و زيادتى مال و طول عمر و صحت بدن و امنيت و ساير نعمتها كه تمام اينها امتحان است اگر شكرگزار شدند و به مصرف خود صرف كردند و طغيان و سركشى نكردند از نيكان ميشوند و اگر بر خلاف آن كردند از بدان و مراد از سيّئات بلاها و مصائب از فقر و ضيق معيشت و گرفتار ظالم و موت و مرض و ساير بلاها كه آنها هم امتحان است اگر صبر كردند و دست از وظائف شرع برنداشتند و راضى بقضاء الهى شدند از نيكان و اگر بر خلاف آن كردند از بدان و اين دو قسم امتحان از خصيصه يهود نيست خداوند تمام بندگانش را بانحاء مختلفه امتحان مىكند بلكه بسا يك نعمت بيك بنده ميدهد هزار نفر بندگان را امتحان