صابر باشيد
إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ
بر دويست نفر
يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ
غالب ميشويد
وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ
اگر صد نفر باشيد
يَغْلِبُوا
غالب ميشويد
أَلْفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا
چه مشركين يا اهل كتاب يا ساير طبقات كفار باشند ، و علت غلبه شما اينست كه شما معرفت داريد و قوت قلب و پشت گرمى بنصرت الهى و وعدههاى او و آنها نادان و بىمعرفت و بىپناه هستند
بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ
چنانچه ميفرمايد
بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ
حشر آيه 14 .
[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيه 66 ]
الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ ( 66 )
الآن خداوند سبك فرمود بر شما و برداشت اين حكم را كه يك بر ده مقابله كنيد و ميداند كه در شما ضعف است پس اگر بوده باشد از شما صد نفر صبركننده غالب بر دويست نفر آنها ميشوند و اگر بوده باشد هزار از شما غالب ميشوند بر دو هزار آنها باذن خداوند و خداوند با صبركنندگان است .
الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ
از اين جمله استفاده مىشود كه آيه قبل و لو بلسان خبر است لكن در معنى تكليف است يعنى بايد اگر كفار ده برابر شما باشند با آنها جهاد كنيد و خداوند غلبه و ظفر را نصيب شما مىكند زيرا تخفيف در مورد تكليف است نه اخبار و فعلا نظر به اينكه
وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً
سياهى بفتحه است و بعضى بضمه خواندهاند ، و مكرر گفتهايم معتبر سياهى است و مناسب هم از حيث معنى همين است زيرا ضعف بضم بمعنى سستى بدن است و كمى قوّة بدنى لذا در آيه شريفه
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ