اينكه هيچ وسيله براى آنها نبود بالحس مشاهده مىشود كه از جانب خدا و نصرت او بوده و از قدرت بشر خارج بوده پس اگر بكفر و شرك باقى ماند معلوم مىشود كه از روى عناد و عصبيت بوده نه از روى جهل و نفهميدهگى
وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
و كسانى كه هدايت شدند و بشرف اسلام مشرف شدند از روى حس و و جدان و مشاهده برهان هدايت شوند تنبيه - مراد از هلاكت مرگ طبيعى نيست چنانچه مراد از حيات حيات طبيعى نيست بلكه حيات روح ايمان است و هلاكت آن در قرآن ميفرمايد
فَإِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ
روم آيه 61 ، و گذشت در چند آيه قبل
إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ
آيه 24
وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ
ميشنود و ميداند كيست قابل هدايت و كى قابل نيست .
[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيه 43 ]
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ قَلِيلاً وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ لكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ ( 43 )
زمانى كه خداوند بشما در خواب نشان داد كه مشركين قليل هستند و اگر نشان داده بود كه آنها كثير هستند هر آينه شما مسلمين سستى ميكرديد و در امر جهاد تنازع و اختلاف مينموديد و لكن خداوند تبارك و تعالى سالم نگه داشت شما مسلمين را از سستى و تنازع و اضطراب و اختلاف كلمه محققا او است عالم بقلوب بندگان .
اشكال - كلمه
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ
كه خداوند ارائه داده البته خدا بر خلاف واقع ارائه نميدهد بخصوص كلمه فى منامك كه خواب انبياء بمنزله وحى و الهام است خواب شيطانى نيست مثل خواب ابراهيم عليه السّلام قليلا با اينكه كثير بودند جواب - بعضى گفتند خواب مسلمين بوده نسبت بپيغمبر داده و اين خلاف