اشكال - افعال صادره از عباد اگر تحت اراده حق باشد مذهب جبريه ثابت مىشود و مؤاخذه بر آنها ظلم است .
جواب - مكرر مسئله جبر و تفويض و اختيار در اين كتاب ذكر شده و افعال اختياريه عباد به اختيار و اراده آنها واقع مىشود و آنها و اختيار آنها و اراده آنها تحت اراده و مشيت حق است و منافات با اختيار ندارد و مؤاخذه بر آنها قبيح نيست توضيحا فعل به اختيار عبد صادر مىشود كه اگر بخواهد بكند بتواند و اگر نخواهد بتواند و همين مصحح ثواب و عقاب است و مشيت حق هم تعلق گرفته به همين نحو كه عبد به اختيار خود انجام دهد يا ندهد و اينكه انجام ميدهد يا نميدهد متعلق بعلم الهيست كه ميداند مىكند يا نميكند و او سلب اختيار نميكند و جبر لازم نميآيد .
وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً
حفظه ملائكه هستند و آنها چند قسم هستند يك قسم حفظه عباد هستند از آفات و بليات و يك قسم موكل ارزاق آنها هستند در تحت رياست ميكائيل يا موكل افاضه علم و كمالات يا موكل الهامات قلبيه در مقابل وساوس شيطانيه يا موكل قواى طبيعيه ظاهريه و باطنيه و نزول باران و اخراج حبوبات و نباتات و امثال اينها و يك قسم موكل اعمال عباد از عبادات و معاصى كه رقيب و عتيد و كرام الكاتبين هستند .
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ
اين ملائكه حفظه حدّ مأمورية آنها تا زمانيست كه مرگ انسان را دريابد و عمر به آخر رسد و اجل دررسد و مدت منقضى گردد
تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا
يك دسته ديگر كه اعوان حضرت ملك الموت هستند آنها مأمور ميشوند بقبض ارواح كه معنى توفّى است چنانچه ذكر شد و همين قبض ارواح دليل بر بقاء روح است زيرا اگر روح فانى شود قبض و توفّى معنى ندارد و در آيات شريفه نسبت توفّى را تارة به خداوند داده
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها