شود كه طاقت مشاهده ندارد خطاب شد
وَ لكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ
خداوند يك درجه از مراتب فوق طاقت او تجلى فرمود
فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكانَهُ
كوه با آن عظمت از هم پاشيده شد
فَسَوْفَ تَرانِي
گفتند قضيه شرطيه تصدق عن كاذبين و چون جبل استقرار نميكند پس تو هم طاقت نميآورى
فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا
ريز ريز شد و از هم پاشيده شد موسى طاقت نياورد
وَ خَرَّ مُوسى صَعِقاً
غشوه نبود كه شعور و ادراك را از بين ببرد بلكه سستى بدن و ضعف قوى موسى را انداخت روى زمين و بىحال شد چنانچه غشوه امير المؤمنين عليه السّلام از خوف خدا و غشوه فاطمه از گريه بر پدر بزرگوارش و غشوه سيّد الشهداء بالاى جنازه ابى الفضل يا در وداع با حضرت قاسم و امثال اينها از اين باب است .
فَلَمَّا أَفاقَ
به خود آمد
قالَ سُبْحانَكَ
منزهى از جميع لوازم امكانى و از تركيب و تجسم و عجز و احتياج و عيب و نقص
وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ
اوليت نسبت ببنى اسرائيل است و الّا مقدم بر موسى بسيار بودند .
تنبيه - نظر به اينكه مقام مقدس محمد و آل صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بالاتر از مقام موسى ( ع ) بود و استعداد آنها بيشتر ميتوان گفت كه آنچه موسى طاقت نياورد آنها مشاهده كردند حتى در معراج مقام قاب قوسين او ادنى لذا ميفرمايد
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
الى قوله تعالى
لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى
نجم آيه 8 الى 18 ، و شايد نظر شاعر همين باشد كه گفته :
تو به اين جمال خوبى * سوى طور اگر خرامى
ارنى بگويد آن كس * كه بگفت لن ترانى
بلكه بسيارى از آثار ربوبى هست كه حتى پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم كه افضل از كل است نميتواند مشاهده نمايد و شايد مفاد اين حديث كه منسوب به خود حضرت است همين باشد كه در مناجاتش عرض مىكند
( ما عرفناك حق معرفتك و ما عبدناك