صالحه و ارتكاب معاصى
وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ
دروغ ميگويند كه اگر برگرديم چه و چه ميكنيم . و اشكال به اينكه كذب از صفات خبر است و وعد از مقوله انشاء است بسيار واهى است زيرا صدق و كذب در هر مقامى بمناسبت آن مقام معنايى دارد در باب وعد وفاء به آن را صدق مينامند و تخلف از آن را كذب ميگويند خداوند ميفرمايد
وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِسْماعِيلَ إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ
الايه مريم آيه 55 .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 29 ]
وَ قالُوا إِنْ هِيَ إِلاَّ حَياتُنَا الدُّنْيا وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ ( 29 )
و گفتند نيست اين زندگانى مگر همين حيات دنيوى و ديگر ما مبعوث نخواهيم شد اين آيه يكى از مشكلات قرآنيست زيرا منكرين بعث فقط منحصر بطبيعى دهرى كه در اخبار بزنديق تعبير ميكنند كه اصلا وجود حق را منكر هستند و الّا ملّيين عالم حتى مشركين مسئله معاد را معترف هستند و عقيده خود را حق ميدانند و در معاد اهل نجات و ديگران را بر باطل و اهل عذاب بنا بر اين آيات قبل از قوله تعالى
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ
تمام راجع به اين دسته كفار است و اين مطلب منافيست با آيه بعد كه فرداى قيامت قسم ميخورند در قولشان
بَلى وَ رَبِّنا
كه اعتراف بوجود ربّ دارند .
و حلّ اين اشكال به دو نحو ممكن است يكى به اينكه منكرين معاد دو دسته هستند يك دسته همان دهرى طبيعى است كه ميگويد
وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ
جاثيه آيه 23 .
و دسته دوم تناسخيه هستند كه معترف به حق هستند و معاد را هم در اين دنيا ميدانند و مثل دهرى نيستند كه بگويد فات و مات و اينها هم چهار مذهب دارند نسخ و رسخ و مسخ و فسخ .
1 - ميگويند انسان موقعى كه از دنيا رفت روح او تعلق ميگيرد به انسان