الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا
اكل كنايه از تصرّف و اخذ است مثل
لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ
بقره آيه 181 ، و مثل
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً
نساء آيه 11 .
لا يَقُومُونَ
فرداى قيامت كه تمام خلق قيام ميكنند براى حساب
إِلَّا كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ
آكل ربا قيام نميكند مگر مثل آدم جن زده نظير آدم غشى و حملهاى و مست كه بر زمين ميخورند و بنحو متعارف راه نميروند و باصطلاح كج و منحرف راه ميروند كه تمام اهل محشر از اين علامت ميفهمند كه اينها آكل ربوا هستند .
و خبط بمعنى حركت غير طبيعى است و فلان مخبط است يعنى عقلش بر خلاف موازين عقليّه حكم مىكند .
و اختلاف است در اينكه آيا تماسّ شياطين و اجنّه نسبت به انسان حقيقت دارد يا آنكه اين حالات مرض است عارض مىشود و در نظر عامّه تعبير بجن زده ميكنند و خداوند مطابق نظر عامّه تعبير فرموده .
و تحقيق مطلب اينكه هر دو قسم ممكن است و واقعيّت دارد ، بسا امراضى موجب اين حالات مىشود و بسا بواسطه عملى تماسّ با جن و شياطين پيدا مىكند و بسيار مشاهده شده و بطرقى رفع شده و آيات قرآنيّه بر اين ناطق است مثل همين آيه و آيه
وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ
اسرى آيه 66 و آيات و اخبار و ادعية و عوذات و شواهد خارجيّه كه قابل شبهه و اشكال نيست .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا
زيرا ربا در نظر مردم خود يك نوع مبادله است و يك نوع كسب و تجارت است و چه بسيارى هستند كه شغل و كسب و تجارت آنها منحصر به همين است و بخصوص رباى معاملى كه حقيقة مبادله ثمن و مثمن است ، و جواب آنها اينست كه مجرّد تشابه و مثليّت موجب حلّيت نميشود چه بسيار